Tarnina

Tarnina (Prunus spinosa), czy to wysiana samoistnie w linii żywopłotu, czy przybyła jako sadzonka z gołym korzeniem z zestawu do rodzimego żywopłotu, nie jest rośliną wybredną, ale wynagradza odrobinę wcześniejszego planowania. Chce pełnego słońca, toleruje niemal każdą glebę, od ciężkiej gliny po cienką warstwę wapienia, a po zadomowieniu wymaga od ciebie niewiele poza okazjonalnym cięciem. Czego nie wybaczy, to posadzenia w zbyt małym miejscu: to krzew kolczasty, tworzący odrosty korzeniowe, który rozprzestrzenia się we własnym tempie, a jego ciernie są na tyle ostre, że przebiją cienką rękawicę do krwi.

Skąd pochodzi tarnina

Plants of the World Online podaje jako naturalny zasięg występowania Prunus spinosa obszar od Europy po Azję Środkową i Iran, z dodatkowym przyczółkiem w północno-zachodniej Afryce. Zaakceptowana przez GBIF nazwa gatunku to po prostu Prunus spinosa L., więc w przeciwieństwie do niektórych roślin ogrodowych nie ma tu żadnego mylącego przemianowania do wyjaśnienia: nazwa botaniczna na etykiecie zgadza się z nazwą w żywopłocie. Tarnina to jeden z dzikich krewniaków, z których wywodzą się uprawiane śliwy i węgierki (Prunus domestica) hodowane na owoce jadalne, choć sam owoc tarniny pozostaje mały, cierpki i przydatny głównie do naparów, a nie do jedzenia na surowo.

Wybór i sadzenie

Większość ogrodników spotyka tarninę w postaci wiązek sadzonek z gołym korzeniem sprzedawanych do rodzimych żywopłotów, a nie jako pojedynczy okaz w pojemniku, i zwykle sadzi się ją w stanie spoczynku, bez liści, a nie w pełnym ulistnieniu. Sadź rośliny w podwójnym, przesuniętym rzędzie, jeśli chcesz uzyskać szczelny dla zwierząt żywopłot, który z wiekiem będzie gęstniał; pojedynczy okaz pozostawiony sam sobie utworzy zamiast tego gęste, gałęziaste, niewielkie drzewko. Tak czy inaczej, daj jej miejsce. RHS podaje docelową wysokość i rozpiętość na 2,5 do 4 metrów, osiąganą w ciągu 20 do 50 lat, a odrosty korzeniowe będą wypychać zasięg rośliny daleko poza tę rozpiętość, jeśli ich nie kontrolujesz.

Światło i stanowisko

Tarnina chce pełnego słońca i dobrze znosi wystawienie na wiatr: RHS ocenia ją na H7, najwyższą klasę mrozoodporności, co oznacza, że bez problemu znosi temperatury poniżej -20°C, które zabiłyby od razu delikatniejsze krzewy. Akceptuje wystawę północną, południową, wschodnią lub zachodnią i radzi sobie zarówno w osłoniętych ogrodach, jak i na odsłoniętych, wietrznych stanowiskach, dlatego tak często pojawia się w nasadzeniach nadmorskich, żywopłotach dla dzikiej przyrody i granicach ogrodów wiejskich, a także na otwartych terenach.

Gleba i podlewanie

To jeden z najmniej wymagających krzewów, jakie można posadzić. RHS wymienia jako odpowiednie gleby wapienne, gliniaste, gliniasto-piaszczyste i piaszczyste, z preferencją dla wilgoci, która nadal się odsącza, a nie zalega, oraz zakresem pH od kwaśnego przez obojętny po zasadowy. Podlewaj nowo posadzoną sadzonkę przez pierwsze jedno lub dwa lata, gdy korzenie się zadomawiają; potem zwykle wystarczają same opady, a tarnina nie jest rośliną, która obraża się na okres suszy.

Cięcie i tradycyjny pleciony żywopłot

Tarnina dobrze znosi mocne cięcie oraz plecenie żywopłotu, dawną technikę częściowego nacinania pędów i wyginania ich, by utkać szczelną dla zwierząt zaporę, która odrasta od podstawy. Ponieważ RHS wymienia ją jako podatną na srebrzystość liści, chorobę infekującą świeże rany za pośrednictwem wilgotnego powietrza, tnij tylko wtedy, gdy drewno jest suche, najlepiej latem, a nie w trakcie mokrej zimy. Jeśli jednak odłożysz to zadanie zbyt późno w wiosnę, odetniesz pąki kwiatowe, zanim pszczoły, a potem owoce, które po nich następują, w ogóle dostaną swoją szansę.

Kwiaty, owoce i zbiór tarninek

Drobne, białe, pięciopłatkowe kwiaty rozwijają się na gołych pędach wczesną wiosną, pokrywając kolczaste gałęzie, zanim pojawi się choć jeden liść, co sprawia, że dojrzały żywopłot z tarniny jest widoczny z daleka przez kilka tygodni każdego roku. Po nich pojawiają się tarninki: owalne, oszronione, czarnoniebieskie owoce o średnicy około 1,5 cm, które według RHS dojrzewają przez całą jesień. Zbieracze tradycyjnie zostawiają je na gałęzi aż do pierwszych przymrozków, co podobno łagodzi ich najostrzejszą cierpkość, zanim zerwą je na nalewkę z tarniny lub dżem. Sam owoc to jedyna część, którą się je; pestka w środku zostaje w butelce lub słoiku, nie w ustach.

Szkodniki, choroby i bezpieczeństwo

Mszyce i gąsienice to rutynowe szkodniki, a gile w mroźną zimę, gdy brakuje innego pokarmu, potrafią obskubać pąki kwiatowe. Poważniejszym zagrożeniem są choroby: zarówno srebrzystość liści, jak i zamieranie kwiatów dotykają tarninę, a RHS zalicza ją również do gatunków wysokiego ryzyka jako żywiciela bakterii Xylella fastidiosa, co stanowi kolejny powód, by kupować sadzonki do żywopłotu w rzetelnej szkółce dbającej o bezpieczeństwo biologiczne, a nie z nieznanego źródła. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo, RHS jasno stwierdza, że pestki są szkodliwe przy spożyciu, a zwierzęta domowe, w szczególności psy, króliki i gryzonie, również mogą ucierpieć po zjedzeniu części rośliny, więc trzymaj zwierzęta z dala od opadłych owoców i noś rękawice przy cięciu lub obchodzeniu się z sadzonkami. Gatunek nie figuruje obecnie na listach ASPCA dla kotów, psów ani koni, ale to ostrzeżenie RHS jest wystarczającym powodem do ostrożności wobec każdego zwierzęcia, które gryzie rośliny. Ciernie to codzienne zagrożenie: ułamany kolec pozostawiony pod skórą może wywołać powolny, uporczywy stan zapalny, więc każdą ranę kłutą oczyść i zaopatrz, zamiast ją zbagatelizować.

Częste błędy

• Sadzenie pojedynczej tarniny przy niewielkiej rabacie i zdziwienie, gdy po kilku latach odrosty korzeniowe zajmują trawnik.
• Cięcie w mokrą zimową pogodę, czyli dokładnie wtedy, gdy dochodzi do zakażenia srebrzystością liści.
• Zbyt wczesne zbieranie tarninek: niedojrzały owoc jest znacznie bardziej cierpki niż ten zostawiony do pierwszych przymrozków.
• Zakładanie, że owoc i pestka są równie bezpieczne do jedzenia; wykorzystuje się wyłącznie miąższ, nigdy pestkę.