Guave

Een guave die je koopt als geënte teen of geworteld afleggertje is geen project van tien jaar: geënte en door luchtafleggen vermeerderde planten beginnen doorgaans al na drie tot vier jaar te dragen, en zelfs een uit zaad gekweekte boom komt meestal binnen acht jaar in productie. Psidium guajava blijft bovendien echt compact: hooguit zes meter als je hem zijn gang laat gaan, en met snoei gemakkelijk onder de drie meter te houden, waardoor hij net zo goed in een grote pot op het terras past als in de volle grond. De twee dingen waar beginnende kwekers over struikelen zijn kou, die een jonge boom in één klap kan doden, en fruitvliegjes, die de oogst al opeisen voordat de vrucht zelfs maar rijp is als je hem onbeschermd laat. Houd die twee onder controle en de guave is verder een makkelijke boom die snel oogst geeft.

De boom herkennen, en hoe snel hij vrucht draagt

De door GBIF geaccepteerde naam voor de soort is Psidium guajava L., familie Myrtaceae, met guave en guaveboom als gangbare Nederlandse namen; oudere botanische namen voor dezelfde plant zijn onder meer Myrtus guajava en Guaiava pyriformis, beide nu beschouwd als synoniemen. Een jonge, vertakte boom herken je het makkelijkst aan de bast, glad en gevlekt, die in plukken loslaat, en aan de stijve, tegenoverstaande, geurige bladeren met sterk geribde nerven aan de onderkant. Volgens de University of Florida IFAS Extension beginnen uit zaad gekweekte bomen doorgaans na drie tot acht jaar te dragen, terwijl bomen die via enten of luchtafleggen zijn vermeerderd veel eerder vrucht dragen, meestal al binnen drie tot vier jaar. Plants of the World Online noteert het natuurlijke verspreidingsgebied van de soort als een cultigeen uit Peru, wat betekent dat de wilde oorsprong is vertroebeld door eeuwenlange teelt in tropisch Amerika voordat de mens de plant de wereld rond bracht.

Volle zon en regelmatig water tijdens de vruchtzetting

IFAS Extension is er duidelijk over dat guave in volle zon moet staan; een boom die wordt overschaduwd door andere bomen of gebouwen groeit slecht en zet weinig vrucht. Geef pas geplante bomen de eerste maanden een tot twee keer per week water om de wortels goed aan te laten slaan, en ga daarna over op dieper en minder frequent water geven, met extra aandacht tijdens de bloei en terwijl de vrucht zich ontwikkelt, want in beide fasen knakt droogtestress de oogst het snelst. Eenmaal ingeburgerd, kan guave beter tegen droge periodes dan tegen natte voeten: IFAS meldt dat de boom matig bestand is tegen zoute grond en korte periodes van overstroming, al lopen groei en vruchtzetting bij beide vormen van stress wel terug. In een pot betekent dit dat je beter de potgrond kunt controleren dan op een vast schema water te geven, omdat een pot veel minder buffercapaciteit heeft dan de volle grond.

Grond en snoei voor vorm en een goed bereikbare oogst

Guave is opvallend onkieskeurig als het om de grondsoort gaat. IFAS Extension noemt de boom goed aangepast aan zand, leem, rotsachtige bodems en veengrond, met een ideale pH van 4,5 tot 7, al draagt hij ook nog vrucht in alkalische grond tot ongeveer pH 8,5 mits je gechelateerd ijzer geeft om de vergeling tegen te gaan die een hoge pH anders veroorzaakt. Snoeien draait minder om vorm voor het oog dan om de oogst binnen handbereik houden en de boom windvast maken: jonge bomen worden teruggesnoeid tot ongeveer 30 tot 60 cm om de lage, zijwaartse vertakking te forceren die later de vruchten draagt, en dragende bomen worden vervolgens klein gehouden, 90 tot 180 cm, door voortdurend selectief snoeien en toppen, of laat je uitgroeien tot iets grotere bomen van 1,8 tot 3,7 m. IFAS meldt dat bomen die op 1,8 tot 3 m worden gehouden meestal blijven staan bij orkaankracht wind, wat net zo goed pleit voor terughoudend snoeien als voor het gemak van vruchten plukken zonder ladder.

Fruitvliegjes: de oogst inpakken

De grootste bedreiging voor een guave-oogst in de tuin is niet ziekte, maar fruitvliegjes. De soort is een aangetoonde waardplant voor de Caribische fruitvlieg, en onbeschermde vruchten raken vaak al besmet voordat ze er zelfs maar rijp uitzien. IFAS Extension raadt aan om elke uitgroeiende vrucht in te pakken met een papieren zakje zodra deze ongeveer 2,5 cm doorsnee is, het zakje losjes bij de steel vast te binden en het erom te laten zitten tot de oogst; deze ene stap voorkomt het meeste fruitvliegschade zonder te spuiten. Guavewitte vlieg, roodbandtrips, guavevruchtmot en diverse schildluizen zijn ook het bekijken waard, maar geen van allen bedreigt een oogst zoals een onbeschermde fruitvlieg dat doet.

Kweken in een pot en overwinteren

De guave groeit het prettigst tussen ongeveer 23 en 28°C; de groei vertraagt al zodra de temperatuur onder ongeveer 15,6°C zakt, ruim voor er sprake is van vorst. Vanaf dat punt wordt kou een echte bedreiging: IFAS Extension meldt dat jonge bomen volledig doodgaan bij ongeveer -3 tot -2°C, terwijl gevestigd, rijp hout een korte duik naar ongeveer -4 tot -3°C doorstaat voordat stam en takken schade oplopen. Buiten een warm subtropisch of tropisch klimaat is een grote pot die je onder dak zet het praktische antwoord, een onverwarmde veranda of een lichte, vorstvrije ruimte volstaat, voor de eerste strenge vorst, en die je weer naar buiten zet zodra het risico geweken is. Zelfs een boom die door de kou flink is teruggezet, is niet per se verloren: IFAS meldt dat door luchtafleggen vermeerderde cultivars na vorstschade vanaf de voet weer kunnen uitlopen en binnen twee tot drie jaar weer vrucht dragen, dus het is de moeite waard om te wachten met een beschadigde stam voordat je de plant afschrijft.

Een invasieve boom op Hawaï, de Galápagoseilanden en daarbuiten

Precies de eigenschappen die guave makkelijk maken om te kweken, verdraagt arme grond, draagt snel vrucht en wordt verspreid door elk dier dat de zaadrijke vrucht eet, hebben de boom ver buiten zijn natuurlijke areaal tot een serieus invasief onkruid gemaakt. Het College of Tropical Agriculture and Human Resources van de University of Hawaii meldt dat guave begin negentiende eeuw op Hawaï werd geïntroduceerd, voor het einde van die eeuw verwilderde, en nu op elk bewoond eiland voorkomt, waar hij dichte struwelen vormt in weilanden en vochtiger bos die de ondergroei wegdrukken; dezelfde publicatie noemt hem waarschijnlijk het hinderlijkste onkruid van de Hawaïaanse weilanden vanwege hoeveel grond hij inneemt. Vogels, vee en verwilderde dieren verspreiden de harde zaden nadat ze de vrucht hebben gegeten, en bestrijding steunt op begrazing door geiten, die de bast afstropen, naast herbicidebehandelingen. Het compendium van invasieve soorten van CABI documenteert hetzelfde patroon van ontsnapping en verspreiding op de Galápagoseilanden en andere tropische eilanden, waar guave uit tuinen en boomgaarden over het hek de inheemse vegetatie in is getrokken. Dat is geen reden om één boom in een pot of een omheinde tuin te mijden, maar het verklaart waarom je guave in een warm klimaat niet los bij wilde grond moet planten.

Is guave veilig voor huisdieren en mensen?

Voor mensen is rijpe guave gewoon voedsel, vers gegeten of verwerkt tot jam en drankjes in de hele tropen, en het eigen informatieblad van de University of Hawaii noemt het een goede bron van vitamine C. De databank met giftige en niet-giftige planten van de ASPCA heeft geen aparte vermelding voor Psidium guajava, dus daar valt geen status voor katten, honden of paarden uit af te leiden. Datzelfde informatieblad over guave als weilandonkruid op Hawaï beschrijft dat vee, geiten en schapen de bladeren en vruchten begrazen zonder gedocumenteerde vergiftiging, een redelijke aanwijzing dat een nieuwsgierige hond die aan een gevallen vrucht snuffelt niet het risico loopt dat bij een werkelijk giftige tuinplant hoort. De zaden zijn wel hard en talrijk, dus behandel een groot ingeslikt stuk vrucht liever als verstikkings- of verstoppingsrisico voor een klein huisdier dan als vergiftigingsrisico.