Malina czarna

Pęd maliny czarnej wygląda niemal identycznie jak pęd jeżyny, dopóki owoc nie dojrzeje: dojrzała jagoda odrywa się od jasnego, stożkowatego rdzenia, pozostawiając po sobie pusty naparstek, tak samo jak robi to malina czerwona, zamiast zwartego węzła, który jeżyna zatrzymuje wokół łodygi. Rubus occidentalis pochodzi ze wschodniej Kanady oraz północno-środkowych i wschodnich Stanów Zjednoczonych, gdzie rośnie jako wygięty, tworzący gąszcze krzew jeżynowaty, którego pędy pokrywa woskowaty, biały nalot ścierający się palcem. Owocuje raz, na drewnie dwuletnim, na początku lata, i rozprzestrzenia się samodzielnie, ukorzeniając się wszędzie tam, gdzie wygięty wierzchołek pędu dotknie gołej gleby, co warto zrozumieć jeszcze przed końcem pierwszego sezonu. Posadzona obok grządki maliny czerwonej lub żywopłotu dzikich jeżyn, ma też skłonność do przejmowania wirusów, które te rośliny mogą nosić latami, nigdy nie wyglądając na chore.

Wybór odmiany: Jewel, Bristol i Munger

'Jewel', wyhodowana w stanie Nowy Jork, jest zwykle uznawana za najwytrzymalszą dostępną malinę czarną i tę, którą programy extension polecają w pierwszej kolejności: pędy są silne i wzniesione, plon obfity, a odmiana wykazuje nieco większą odporność na choroby pędów i liści niż większość innych odmian, dając twarde, błyszczące owoce w środku sezonu. 'Bristol', także z Nowego Jorku, dojrzewa nieco wcześniej, z dużymi, dobrze smakującymi owocami i dobrym plonem, ale jej pędy są bardziej podatne na choroby i wymagają większej uwagi przy cięciu i cyrkulacji powietrza. Na Wybrzeżu Zachodnim rolę, jaką 'Bristol' pełni na wschodzie, przejmuje 'Munger': starsza odmiana wyhodowana w Ohio, która stała się standardową komercyjną maliną czarną w Oregonie i Waszyngtonie, ceniona za duże, błyszczące, twarde owoce. Wszystkie trzy to czyste selekcje Rubus occidentalis, a nie krzyżówki z maliną czerwoną, więc te same zasady cięcia i izolacji opisane poniżej dotyczą każdej z nich.

Stanowisko, gleba i sadzenie

Zapewnij pełne słońce; zacienione pędy pozostają ulistnione, ale wiążą mało owoców. Idealna gleba jest wilgotna, dobrze przepuszczalna i bogata w materię organiczną, lekko kwaśna, i nigdy nie powinna stać podmokła przez wiosnę, ponieważ zastała woda przy koronie sprowadza gnicie korzeni szybciej niż niemal cokolwiek innego, co może pójść nie tak z tą rośliną. W przeciwieństwie do maliny czerwonej, malina czarna nie wytwarza odrostów z wędrujących korzeni: nowe pędy wyrastają wyłącznie z korony każdej rośliny, więc rząd pozostaje rzędem oddzielnych kęp, zamiast zamieniać się w rozprzestrzeniający się żywopłot, przynajmniej dopóki nie zacznie działać odkładanie wierzchołkowe.

Odkładanie wierzchołkowe: jak roślina rozprzestrzenia się sama

To cecha, która odróżnia malinę czarną od maliny czerwonej i od większości ogrodowych krzewów: wygięty pęd jednoroczny, który dotyka ziemi wierzchołkiem, ukorzenia się tam samoistnie, zwykle pod koniec lata, a ukorzeniony wierzchołek można wykopać i przenieść jako nową roślinę po jednym sezonie. Hodowcy rozmnażają ten gatunek w ten sposób od pokoleń, a kosztuje to jedynie użycie szpadla. Pozostawiony bez kontroli, ten sam nawyk zamienia jednak zadbany rząd w gęsty, samopodtrzymujący się gąszcz w ciągu dwóch, trzech lat, ponieważ każdy pęd, który wygina się wystarczająco daleko, sadzi się sam. Aby to zatrzymać, przycinaj pędy jednoroczne, zanim wygną się do ziemi, albo podnieś z powrotem do pionu i odetnij każdy wierzchołek, który zaczął się ukorzeniać, i sprawdzaj brzegi nasadzenia pod kątem wierzchołków, które ukorzeniły się tam, gdzie nie były potrzebne.

Podlewanie i nawożenie

Woda ma największe znaczenie w tygodniach, gdy owoce nabierają wielkości, oraz przez pierwsze dwa sezony rośliny, gdy korzenie się zadamawiają; susza w czasie rozwoju owoców szybko objawia się drobnymi, pełnymi nasion owocami. Ustabilizowane rośliny znoszą krótkie okresy suszy lepiej niż podmokłe stanowisko, a ściółka nad płytką strefą korzeniową robi więcej dla wyrównania wilgotności gleby niż jakikolwiek stały harmonogram podlewania. Zrównoważone nawożenie na wczesną wiosnę, zanim wznowi się wzrost, zwykle wystarcza; obfity azot pod koniec sezonu pobudza miękki przyrost pędów, bardziej podatny na raki opisane poniżej.

Cięcie: przycinanie wierzchołków pędów jednorocznych i usuwanie zużytych pędów dwuletnich

Malina czarna wymaga trzech oddzielnych zabiegów cięcia, a nie jednego. Latem, gdy pęd jednoroczny (tegoroczny, nowy, jeszcze nieowocujący pęd) osiągnie około 90 do 120 cm, przyszczypnij lub wytnij jego wierzchołek wzrostu; to jedno cięcie zmusza pęd do rozgałęzienia się w boczne pędy, zwane latoroślami, które poniosą przyszłoroczny plon, i utrzymuje roślinę niżej, mniej skłonną do wyginania się i ukorzeniania wierzchołków tam, gdzie nie jest to potrzebne. Późną zimą lub bardzo wczesną wiosną skróć te boczne pędy do około 45 cm i przerzedź zbyt gęste pędy jednoroczne przy nasadzie, zostawiając najsilniejsze w odstępach kilku centymetrów. Zaraz po zakończeniu zbiorów wytnij przy ziemi każdy zużyty pęd dwuletni, który właśnie owocował; nie zaowocuje ponownie, a to jedno z głównych miejsc, w których choroby pędów zimują.

Utrzymywanie z dala od malin czerwonych i dzikich jeżyn

Malina czarna jest dużo bardziej podatna na grupę przenoszonych przez mszyce wirusów niż malina czerwona, a maliny czerwone mogą nosić te wirusy latami, nie wykazując żadnych objawów, co czyni je niebezpiecznymi sąsiadami, a nie oczywiście chorymi roślinami. Wytyczne extension są tu jednoznaczne: nową plantację maliny czarnej należy założyć w odległości co najmniej 90 metrów od jakiejkolwiek dzikiej jeżyny, i trzymać ją z daleka także od plantacji maliny czerwonej, najlepiej pod wiatr, ponieważ mszyce przenoszące wirusa są głównie roznoszone przez wiatr, a nie aktywnie latają. Gdy plantacja maliny czarnej zostanie zainfekowana, rośliny stopniowo podupadają i nie ma na to lekarstwa, jedynie usunięcie, dlatego odległość izolacyjna liczy się bardziej niż niemal jakakolwiek inna decyzja podjęta w momencie sadzenia.

Ptaki, zamieranie pędów i antraknoza

Ptaki zajadają malinę czarną tak samo chętnie jak każdy inny owoc miękki, a ptaki śpiewające wraz z małymi ssakami oskubią nasadzenie w tygodniach dojrzewania, jeśli nie zostanie osłonięte siatką; owoce i pozostawione w nich nasiona żywią też dziką faunę przez zimę. Antraknoza atakuje malinę czarną mocniej niż niemal każdą inną jeżynowatą: zaczyna się jako drobne, purpurowo obwiedzione plamki na młodych pędach, które łączą się w szare, wklęsłe raki, a na liściach pozostawia rozsiane, przestrzelinowate otwory tam, gdzie środki zmian wypadają. Zamieranie pędów to osobny grzyb, który wnika wyłącznie przez ranę, cięcie po przycinaniu, nakłucie owada, otarcie o drut podporowy, więc mokry sezon w połączeniu z niedbałym cięciem to dokładnie moment, w którym objawia się jako pęd więdnący i obumierający za ciemnym rakiem. Obie choroby rozprzestrzeniają się najszybciej w wilgotnych, zagęszczonych nasadzeniach, a lekarstwo na obie jest takie samo: sprawnie wycinać zainfekowane i zużyte drewno, utrzymywać rzędy na tyle przewiewne, by pędy wysychały po deszczu, i usuwać w pobliżu wszelkie dzikie jeżyny, które przechowują zarodniki.

Zbiory, częste błędy i bezpieczeństwo zwierząt

Owoce są gotowe, gdy odrywają się od białego rdzenia niemal bez oporu; zbiór zbyt wczesny pozostawia owoce kwaśne, a zbiór o dzień za późny oddaje je ptakom albo owoc mięknie na słońcu. Najczęstszym błędem jest pominięcie letniego przycinania wierzchołków i pozwolenie pędom jednorocznym na swobodny wzrost: pędy się wyginają, ukorzeniają się wszędzie, a nasadzenie zamienia się w ciągu dwóch sezonów w nieprzycięty gąszcz, który zacienia własne drewno owocujące. Drugim jest sadzenie nowej grządki pod wiatr od starej grządki maliny czerwonej lub obok linii ogrodzenia, gdzie zasiały się dzikie jeżyny, bez zachowania powyższej odległości izolacyjnej. ASPCA nie wymienia malinę czarną, Rubus occidentalis, z nazwy ani na liście roślin toksycznych, ani nietoksycznych, więc nie ma konkretnego wpisu dla tego gatunku do sprawdzenia; sam dojrzały owoc jest powszechną rośliną spożywczą, uprawianą i spożywaną bez obaw o toksyczność.