Chryzantema wielkokwiatowa

Roślina sprzedawana jako Chrysanthemum x morifolium co jesień pojawia się w dwóch zupełnie różnych postaciach: jako zwarta, owinięta w folię kula kwiatów na półce supermarketu oraz jako zdrewniała bylina ogrodowa, która buduje korzenie od wiosny. Obie formy to ten sam gatunek, mieszaniec ogrodowy bez własnej populacji dzikiej, ale gdy nadchodzi chłodna pora, zachowują się zupełnie inaczej. Zrozumienie, którą z nich właściwie masz, i dlaczego kwitnie tylko wtedy, gdy noce się wydłużają, wyjaśnia większość pytań pojawiających się jesienią przy uprawie chryzantem.

Pochodzenie, klasyfikacja i nazwa handlowa

Taksonomia bazowa GBIF podaje jako nazwę zaakceptowaną Chrysanthemum x morifolium Ramat. ex Hemsl., przy czym w zapisach klasyfikacyjnych używa się prostej formy kanonicznej Chrysanthemum morifolium, z rodziny astrowatych Asteraceae, rząd astrowce Asterales. To mieszaniec ogrodowy, a nie gatunek spotykany w naturze: Plants of the World Online podaje jako miejsce pochodzenia południowo-wschodnie Chiny, gdzie wieki selekcji kilku dzikich gatunków Chrysanthemum dały początek rodzicowi każdej dzisiejszej chryzantemy kwiaciarnianej i ogrodowej. Znak mnożenia w nazwie handlowej sygnalizuje to mieszańcowe pochodzenie, a na starszych etykietach wciąż pojawia się synonim Dendranthema x morifolium, nazwa rodzajowa, która została później włączona z powrotem do rodzaju Chrysanthemum.

Chryzantemy ogrodowe a doniczkowa chryzantema kupiona tej jesieni

Doniczkowa chryzantema kupiona w kwiaciarni lub centrum ogrodniczym już w pąkach we wrześniu lub październiku była prowadzona na harmonogramie przyspieszonym dokładnie pod ten moment: pełne kwitnienie, minimalna ilość liści i bryła korzeniowa dopasowana do plastikowej doniczki, a nie do rabaty. Posadzenie takiej rośliny prosto do gruntu późną jesienią rzadko się udaje, bo nie zostaje już sezon ciepłej gleby, w którym mogłaby wypuścić nowe korzenie przed zamarznięciem ziemi, a roślina, która nie zdąży się zakorzenić, ginie zimą niezależnie od ściółkowania. Prawdziwa mrozoodporna chryzantema ogrodowa to inny zakup: mniejsza, skromniej kwitnąca roślina sprzedawana wiosną, przeznaczona do sadzenia, gdy gleba dopiero się ogrzewa, tak by miała cały sezon wegetacyjny na zbudowanie systemu korzeniowego i podziemnych pędów, które przeprowadzą ją przez zimę. Jeśli chcesz chryzantem, które wrócą w kolejnym roku, kupuj je wiosną, a nie z jesiennej ekspozycji obok dyń i moszczu jabłkowego.

Kwitnienie w warunkach krótkiego dnia: dlaczego kwitnie jesienią

Chryzantema wielkokwiatowa jest rośliną krótkiego dnia, co oznacza, że pąki kwiatowe zawiązują się, gdy noce staną się wystarczająco długie, mniej więcej od połowy lata w większości ogrodów strefy umiarkowanej, na długo przed jakimkolwiek spadkiem temperatury. Producenci komercyjni wykorzystują to wprost, stosując zaciemniające osłony lub doświetlanie, by wymusić kwitnienie doniczkowych chryzantem na zamówienie w dowolnym miesiącu roku, dlatego chryzantema w centrum ogrodniczym w lipcu to nie naturalny termin, lecz uprawa wymuszona. W otwartym ogrodzie roślina po prostu podąża za kalendarzem: zawiązuje pąki, gdy dni się skracają pod koniec lata, i otwiera je przez całą jesień, aż mróz skróci pokaz kwitnienia.

Przycinanie wierzchołków dla krzaczastej, obficie kwitnącej rośliny

Pozostawiona bez ingerencji chryzantema wyrasta w kilka wysokich, wiotkich pędów zwieńczonych garstką kwiatów. Wyszczypywanie miękkiego wierzchołka każdego pędu, gdy osiągnie on około 15 cm, a następnie ponowne przycinanie powstałych pędów bocznych w miarę ich wydłużania się, zmusza roślinę do rozgałęziania się nisko i wytwarzania dużo większej liczby kwitnących pędów. RHS zaleca zaprzestanie tego zabiegu mniej więcej w połowie lata: przycinanie później oznacza usuwanie wierzchołków pędów dokładnie w momencie, gdy próbują zawiązać pąki kwiatowe wywołane krótkim dniem, co opóźnia lub przerzedza jesienny pokaz kwiatów zamiast go poprawić.

Słońce, gleba i podlewanie

Zapewnij jej pełne słońce, z tolerowanym niewielkim zacienieniem popołudniowym w upalnych klimatach letnich, oraz żyzną, próchniczną glebę, która swobodnie odprowadza wodę, ale nie wysycha na długo między podlewaniami. Podmokła, zalana wodą gleba jest równie dużym problemem jak susza, ponieważ gnije szyjkę korzeniową i korzenie, od których roślina zależy, by przetrwać zimę. Podlewaj rośliny w pojemnikach, gdy tylko wyschnie kilka wierzchnich centymetrów podłoża, częściej w upalną pogodę, gdy przerośnięta korzeniami chryzantema może zwiędnąć w ciągu jednego dnia, i ogranicz podlewanie po zakończeniu kwitnienia, by roślina nie wchodziła mokra w chłodne, wilgotne tygodnie.

Zimowanie mrozoodpornych chryzantem ogrodowych

Przez zimę pozostaw przemarznięty nadziemny wzrost bez przycinania, zamiast go usuwać; obumarłe pędy zatrzymują izolujący śnieg i ściółkę liściową wokół szyjki korzeniowej. Gdy gleba zacznie się ochładzać, dodaj luźną ściółkę, na przykład korę, słomę lub gałęzie iglaków, i usuń ją wiosną, gdy miną silne przymrozki, by nie dusić młodego wzrostu. Tam, gdzie zimy regularnie schodzą znacznie poniżej tego, co roślina zniesie w gruncie, bardziej niezawodnym rozwiązaniem jest wykopanie kęp przed pierwszym przymrozkiem i przezimowanie ich w skrzynkach z lekko wilgotnym podłożem w miejscu wolnym od mrozu, ta sama technika, jaką stosuje się przy innych delikatnych bylinach, które nie zniosą silnego mrozu na zewnątrz.

Rozmnażanie przez sadzonki i podział

Odmiany nazwane nie odtwarzają się wiernie z nasion, więc liczą się dwa sposoby rozmnażania: sadzonkowanie i podział. Późną zimą lub wczesną wiosną pobierz sadzonki przyziemne o długości około 6 cm z nowych pędów wyrastających z przezimowanej kępy, usuń dolne liście, tak by na górze pozostały trzy lub cztery, i ukorzeń je w dobrze przepuszczalnym podłożu do sadzonkowania. Ustabilizowanym kępom służy też wykopywanie i dzielenie co kilka lat wiosną: odrzucasz starszy, zdrewniały środek i sadzisz ponownie żywotne, młodsze fragmenty z zewnątrz, co utrzymuje obfite kwitnienie zamiast przerzedzania się rośliny.

Biała rdza, mszyce i toksyczność dla zwierząt domowych

Biała rdza chryzantem, wywoływana przez grzyba Puccinia horiana, jest na tyle poważna, że Home and Garden Information Center Uniwersytetu Clemson wymienia ją obok łagodniejszej rdzy brunatnej Puccinia chrysanthemi wśród chorób wymagających obserwacji, a w Stanach Zjednoczonych jej wystąpienie traktowane jest jako zdarzenie objęte regulacjami i istotne kwarantannowo, a nie rutynowa sprawa fungicydowa, co skutkuje niszczeniem zakażonych roślin i śledzeniem pochodzenia materiału. Szukaj bladych, kremowych brodawek na spodniej stronie liścia, odpowiadających plamie po stronie wierzchniej, i niezwłocznie usuwaj oraz niszcz zaatakowane liście, zamiast je kompostować. Mszyca chryzantemowa, Macrosiphoniella sanborni, to bardziej codzienny szkodnik, gromadzący się na młodych pędach i pąkach kwiatowych, zniekształcający wzrost i wydzielający lepką spadź, która sprzyja czarnej plaśni; silny strumień wody lub mydło insektycydowe zwykle wystarczają, by opanować niewielkie porażenie. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo, ASPCA wymienia chryzantemę jako toksyczną dla kotów, psów i koni, ze związkami takimi jak laktony seskwiterpenowe i substancje o działaniu podobnym do piretryn, mogącymi wywołać wymioty, biegunkę, ślinienie się, utratę koordynacji i podrażnienie skóry po kontakcie z sokiem rośliny, dlatego nie pozwalaj zwierzętom domowym gryźć ani ciętych kwiatów, ani rośliny ogrodowej.