Trzmielina Fortune'a

Dwie rośliny w jednej: okrywa, dopóki nie napotka ściany

Błyszczące liście nakrapiane bielą, złotem lub zwyczajną zielenią, leżące płasko jako okrywa w zacienionej rabacie, nie opowiadają całej historii tego, czym może stać się ta roślina. GBIF podaje jako nazwę zaakceptowaną Euonymus fortunei (Turcz.) Hand.-Mazz., w rodzinie trzmielinowatych (Celastraceae), obok bardziej znanych gatunków trzmieliny żywopłotowej. Pozostawiona sama sobie, pełznąca po ziemi, pozostaje niską, ukorzeniającą się matą, która nigdy nie kwitnie; w chwili gdy pęd dotrze do ściany, ogrodzenia, pnia drzewa lub jakiejkolwiek pionowej powierzchni, przełącza się w pnącą się formę dorosłą, czepiając się korzeniami przybyszowymi podobnie jak bluszcz pospolity, i tylko ta dorosła forma kiedykolwiek kwitnie lub owocuje. Większość roślin ogrodowych sprzedawanych jako 'Emerald Gaiety' lub 'Emerald 'n' Gold' wciąż znajduje się w niskim, niekwitnącym stadium młodocianym, które jest też stadium, jakiego większość ogrodników faktycznie chce do obrzeży i okrywy.

Wybór odmiany: 'Emerald Gaiety', 'Emerald 'n' Gold' i forma zwyczajna

'Emerald Gaiety' ma zielone liście z białym brzegiem, które w chłodną pogodę nabierają różowego rumieńca, a NC State Extension podaje, że osiąga 0,9 do 1,8 m wysokości i 0,9 do 1,5 m szerokości jako kopulasty krzew, gdy dostanie lata na zbudowanie wysokości, zamiast pozostawać płaską matą. 'Emerald 'n' Gold' ma z kolei liść obrzeżony złotem, ma tendencję do pozostawania niższym i rozrasta się jako gęsta, rozłożysta mata, dlatego uprawia się go raczej jako czystą okrywę niż krzew. Zwyczajna, jednolicie zielona trzmielina Fortune'a to bardziej ekspansywna, pnąca forma, w największym stopniu odpowiedzialna za inwazyjne zarośla opisane dalej; nazwane odmiany pstrolistne również się pną, gdy mają podporę, ale uprawia się je i sprzedaje ze względu na wzór liścia, a nie samą siłę wzrostu.

Światło, umiejscowienie i mrozoodporność

NC State Extension ocenia ten gatunek od pełnego słońca po umiarkowany cień i zaznacza, że toleruje też głęboki cień, co daje zakres na tyle szeroki, by sadzić go pod liściastymi krzewami, wzdłuż ściany od strony północnej lub w bardziej słonecznej rabacie, bez większego wpływu na decyzję o nasadzeniu. To, co zmienia się przy mniejszej ilości światła, to proporcja pstrolistności do zieleni, ponieważ głębszy cień z czasem blaknie złote lub białe obrzeża liści z powrotem w stronę zwyczajnej zieleni. NC State Extension podaje jej mrozoodporność w strefach USDA od 4a do 9b, a RHS niezależnie ocenia nazwane odmiany jako H6, odporne na brytyjskie zimy do około -20°C. Jako pnącze na ścianie lub drzewie może osiągać znacznie większe wysokości niż jako samodzielny krzew: NC State Extension odnotowuje pnącze sięgające ponad 18 m w górę dojrzałego drzewa, gdy nic nie powstrzymuje go przed wspinaniem się ku światłu.

Gleba i podlewanie

Missouri Botanical Garden opisuje ją jako łatwą w uprawie w przeciętnej, umiarkowanie wilgotnej, dobrze przepuszczalnej glebie, w pełnym słońcu do półcienia, tolerującą glinę, glinę piaszczystą lub piasek oraz pH od kwaśnego, przez obojętne, po lekko zasadowe, przy czym jedynym warunkiem, którego nie wybacza, jest trwale podmokła ziemia. NC State Extension dodaje do tej listy tolerancji także żwirowe i gliniasto-ilaste stanowiska i potwierdza, że zakres pH sięga od kwaśnego po zasadowy. Nowe nasadzenia potrzebują regularnego podlewania przez pierwszy rok, dopóki korzenie się nie zadomowią; po zadomowieniu roślina radzi sobie w warunkach umiarkowanie suchych, jakie odnotowuje dla niej NC State Extension, przez co przelanie dojrzałej rośliny jest częstszym błędem niż pozwolenie jej wyschnąć.

Przycinanie: jak zapobiec powrotowi pstrolistności do zieleni

Gałąź rośliny 'Emerald Gaiety' lub 'Emerald 'n' Gold', która nagle wypuszcza zwyczajnie zielone liście, uległa rewersji, a ponieważ zielone liście zawierają więcej chlorofilu niż pstrolistne, taki zrewertowany pęd rośnie szybciej niż reszta rośliny i z czasem ją zdominuje, jeśli zostanie pozostawiony. Poradnik uprawowy RHS dla tego rodzaju zaleca ucięcie zielonego pędu aż do miejsca, w którym łączy się z główną gałęzią lub podstawą rośliny, a nie tylko przycięcie jego czubka, jak tylko się pojawi. RHS zaleca też przycinanie czubków młodych roślin od połowy do końca wiosny, aby budować krzaczasty pokrój, z cięciami formującymi późną zimą lub wczesną wiosną przed rozpoczęciem nowego wzrostu; ten moment usuwa też wszelkie uszkodzone przez zimę końce pędów, zanim zdążą przenieść chorobę na świeże drewno.

Czerwiec trzmielinowiec i guzowatość korony: dwa problemy do obserwowania

NC State Extension wymienia czerwca jako główny problem owadzi tego gatunku, obok sporadycznych mszyc i zimowych poparzeń liści; lekkie białe lub żółte nakrapianie na liściach, które gęstnieje w skorupiastą białą powłokę na pędach, to właśnie czerwiec trzmielinowiec, a silne opanowanie powoduje przedwczesne opadanie liści i zamieranie gałęzi. Po stronie chorobowej NC State Extension wymienia guzowatość korony obok antraknozy i mączniaka prawdziwego, przy czym guzowatość korony jest poważniejsza z tych dwóch: powoduje ją glebowa bakteria Agrobacterium tumefaciens, która wnika przez rany po przycinaniu, przesadzaniu lub uszkodzeniach przez zwierzęta i wywołuje obrzmiałe narośla na pędach, korzeniach i szyjce korzeniowej, trwale osłabiające roślinę, bez możliwości wyleczenia po zakażeniu. Czyszczenie narzędzi do cięcia między roślinami i unikanie ranienia podstawy podczas odchwaszczania wokół szyjki korzeniowej to jedyna realna profilaktyka, ponieważ usunięcie po zakażeniu jedynie spowalnia, a nie zatrzymuje, postęp choroby.

Inwazyjne pnącze w lasach wschodnich USA i jak je usunąć

NC State Extension wymienia pnącą trzmielinę jako inwazyjną w Karolinie Północnej i innych stanach na południowym wschodzie i północnym wschodzie USA i wyjaśnia, dlaczego to właśnie zdolność do pięcia się jest tu przyczyną: tylko dorosła, pnąca forma kwitnie i owocuje, a gdy pnącze wspinające się po pniu drzewa dotrze do wystarczającej ilości światła, ptaki zjadają jagody i przenoszą nasiona do nowych fragmentów lasu, pozwalając gatunkowi rozprzestrzenić się daleko poza rabatę, w której został posadzony. W lesie tworzy gęstą, wiecznie zieloną matę, która może wygrywać konkurencję o światło z rodzimymi wiosennymi geofitami, zanim liściaste drzewa rozwiną liście, a NC State Extension zauważa, że bez trudu dominuje nad drzewami średniej wielkości, gdy tylko zacznie się po nich piąć. Ponieważ pędy ukorzeniają się wszędzie tam, gdzie dotykają wilgotnej gleby, i wypuszczają świeże korzenie przybyszowe wszędzie tam, gdzie dotykają kory, usuwanie musi być dokładne: najpierw przetnij pnące się pędy u podstawy, by przestały zasilać wzrost w koronie drzewa, a następnie wykop lub wyrwij naziemną matę, śledząc i wyciągając każdy ukorzeniony rozłóg, a nie tylko widoczny wzrost na powierzchni, ponieważ jakikolwiek pozostawiony ukorzeniony węzeł odtworzy zarośla. ASPCA nie ma osobnego wpisu dla samej Euonymus fortunei, choć kilku jej krewnych, które są wymienione, trzmielina pospolita (Euonymus atropurpurea), Euonymus occidentalis i trzmielina oskrzydlona (Euonymus alata), figuruje jako toksyczne dla kotów, psów i koni, co samo w sobie jest wystarczającym powodem, by trzymać jagody z dala od zwierząt domowych, nawet bez wpisu dotyczącego konkretnie tego gatunku.