Orzech włoski

Juglans regia to orzech sprzedawany łuskany w każdym supermarkecie, szerokie drzewo liściaste, które potrzebuje czterech do sześciu lat, by wydać pierwsze orzechy, i piętnastu do dwudziestu, zanim zaowocuje w jakiejkolwiek realnej ilości. Wyrasta w rozłożystą, zaokrągloną koronę o wysokości i szerokości 12-18 m, więc najważniejsza decyzja zapada przed sadzeniem: wybierz stałe, słoneczne, dobrze zdrenowane miejsce z zapasem przestrzeni, ponieważ głęboki korzeń palowy, który zakotwicza dojrzałe drzewo, sprawia, że nie nadaje się ono do późniejszego przesadzania. Dobierz właściwie stanowisko i kalendarz przycinania, a przez dekady będzie to niewymagające drzewo; pomyl jedno lub drugie, a ryzykujesz krwawiącą ranę albo skarłowaciały plon, który nigdy naprawdę nie rusza.

Pochodzenie i co właściwie uprawiasz

Baza taksonomiczna GBIF przyjmuje Juglans regia L. jako właściwą nazwę, w rodzinie orzechowatych Juglandaceae, rzędzie bukowców Fagales. Plants of the World Online z Kew podaje jako zasięg rodzimy północno-wschodnią i wschodnią Turcję po Liban i zachodnie Himalaje, znacznie węższą ojczyznę niż obecny zasięg drzewa w Europie, Azji i na zachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, gdzie od wieków uprawia się je dla drewna i orzechów pod nazwami orzech angielski i orzech perski. Sprzedawane dziś odmiany, takie jak 'Broadview', są selekcjonowane pod kątem wielkości orzecha, cienkości skorupy i częściowej samopłodności, a nie wyglądu, ponieważ dziki gatunek już sam w sobie jest okazałym drzewem cienistym.

Stanowisko, gleba i rozstaw

RHS zaleca dobrze przepuszczalny, żyzny, zatrzymujący wilgoć less o odczynie skłaniającym się ku zasadowemu, w pełnym słońcu, z tolerancją na lekki cień tylko w młodym wieku. Sadź drzewo niższe niż 3 m między późną jesienią a zimą, w okresie spoczynku, w rozstawie 12-18 m, by dać docelowej koronie przestrzeń, i trzymaj je z dala od kieszeni mrozowych, gdzie zimne powietrze zalega w bezwietrzne noce, ponieważ późny mróz może uszkodzić młode kotki i tegoroczny plon razem z nimi. Unikaj materiału szkółkarskiego z korzeniami owiniętymi w donicy: korzeń palowy orzecha nie lubi żadnego zahamowania wzrostu, a drzewo, które zbyt długo krążyło korzeniami w doniczce, rzadko się prostuje po posadzeniu w gruncie.

Wybór drzewa: zapylanie

Juglans regia nosi zarówno męskie kotki, jak i drobne kwiaty żeńskie na tym samym drzewie, ale rzadko otwierają się one w tym samym rytmie, więc pojedyncze drzewo zapyla się samo tylko częściowo. Częściowo samopłodne odmiany, takie jak 'Broadview', zaowocują samodzielnie, ale RHS jasno zaznacza, że plonowanie poprawia się przy drugim, innym drzewie w pobliżu do zapylenia krzyżowego. Tam, gdzie miejsce pozwala tylko na jedno drzewo, wybierz odmianę wyhodowaną pod kątem samopłodności, zamiast liczyć na wiatr przenoszący pyłek z sąsiedniego ogrodu.

Podlewanie i nawożenie

Młode drzewa potrzebują głębokiego, regularnego moczenia przez pierwsze dwa lub trzy lata, w czasie gdy korzeń palowy przebija się w głąb w poszukiwaniu pewnej wilgoci; zestresowane młode drzewo orzecha zatrzymuje wzrost na cały sezon, zamiast przetrwać suszę. Po zadomowieniu ten sam korzeń palowy pozwala drzewu korzystać z wilgoci gleby niedostępnej dla innych roślin, choć długotrwała letnia susza wciąż przerzedza docelowe zawiązanie orzechów. Nawoź młode drzewo zrównoważonym nawozem w ilości około 100 g na metr kwadratowy pod koniec lutego, a następnie zastosuj lżejszą dawkę siarczanu amonu pod koniec marca, i ściółkuj świeżo posadzone drzewa dobrze przegniłym kompostem, trzymanym z dala od pnia.

Przycinanie bez krwawienia

Przycinaj między środkiem lata a wczesną jesienią, nigdy zimą ani wczesną wiosną: cięcia wykonane, gdy sok się wznosi, obficie krwawią, osłabiając drzewo i pozostawiając ranę, która wolno się goi. Orzechy włoskie należą do najlżejszej grupy przycinania RHS i nie znoszą mocnego cięcia; ogranicz więc prace do usuwania martwych lub krzyżujących się gałęzi i wspierania dobrze rozmieszczonych pędów bocznych na młodym drzewie, zamiast przekształcać starsze. Podnoś najniższe gałęzie do około 1,8-2,5 m w miarę dojrzewania drzewa, częściowo dla wygody koszenia pod spodem, a częściowo dlatego, że utrudnia to wiewiórkom dostęp do plonu po pniu.

Juglon: czego nie sadzić w pobliżu

Korzenie i opadłe liście orzecha uwalniają juglon, związek, który uszkadza lub zabija konkretną listę wrażliwych sąsiadów: azalie, różaneczniki, borówki, pomidory, papryka i ziemniaki marnieją lub obumierają w strefie korzeniowej orzecha. To nie powód, by unikać tego drzewa, ale wyklucza podsadzoną grządkę warzywną albo rabatę różaneczników pod koroną; trawa, większość cienioznośnych bylin oraz wiele innych drzew i krzewów nie są dotknięte i rosną w zasięgu zadomowionego orzecha bez problemu.

Szkodniki, choroby i wiewiórki

Mszyce i szpeciel orzechowy to rutynowe szkodniki; plamistość liści orzecha, brunatna plamistość liści i antraknoza pojawiają się jako przebarwienia liści w wilgotne sezony i są opanowywane głównie przez usuwanie opadłych chorych liści, a nie opryskiwanie, podczas gdy opieńkowa zgnilizna korzeni i rak koralowy to poważniejsze infekcje drewna, na które warto uważać na osłabionym lub zranionym drzewie. Larwy owocówki jabłkóweczki czasem uszkadzają rozwijające się orzechy. Wiewiórki szare zwykle stanowią większe zagrożenie dla plonu niż jakikolwiek owad czy grzyb; plastikowe osłony na pniu, plus niższe gałęzie podniesione poza łatwy zasięg, to główna obrona RHS, obok codziennego zbioru, gdy tylko orzechy zaczynają spadać, by nic nie zalegało na ziemi przez noc.

Zbiory i przechowywanie

Orzechy dojrzewają jesienią; przed pełnym zbiorem rozłup kilka próbek testowych, a potem zbieraj codziennie, gdy tylko zaczną spadać, zarówno by wyprzedzić wiewiórki, jak i by opadłe orzechy nie leżały w mokrej trawie. Usuń każdy ślad włóknistej zielonej łupiny drucianą szczotką przed przechowywaniem, ponieważ łupina pozostawiona na skorupie sprzyja pleśni. Susz oczyszczone orzechy pojedynczą warstwą w chłodnym piekarniku w maksymalnie 40 stopniach C albo w przewiewnym, suchym miejscu, aż jądra będą luźno grzechotać w skorupie; prawidłowo wysuszone orzechy włoskie przetrwają miesiącami w chłodnym, suchym miejscu.