Morwa czarna

Morwa czarna, Morus nigra, to morwa, którą ogrodnicy sadzą dla owoców, a nie dla cienia: głęboko purpurowoczerwona do niemal czarnej jagoda, do 2 cm długości, o słodkim, wyrazistym smaku bliższym dobrej jeżynie niż mdłym białym morwom sprzedawanym jako ozdobne drzewa uliczne. To roślina powolnego startu. Pełnowymiarowe drzewo może potrzebować około ośmiu lat, by wydać pierwszy plon, ale potem owocuje przez pokolenia; niektóre okazy w starych angielskich ogrodach mają odnotowany wiek dobrze ponad sto lat. Kupuj ją z myślą o stałym miejscu: dojrzała morwa czarna osiąga 8-12 m wysokości i mniej więcej tyle samo szerokości, z sękatym, często pochylonym pniem, który wygląda sędziwie już w młodości.

Pochodzenie i odróżnianie od morwy białej

Morus nigra jest rodzima dla zachodniego i południowo-zachodniego Iranu, choć jest przenoszona i sadzona w rejonie Morza Śródziemnego, na Bliskim Wschodzie i w Azji Środkowej od tak dawna, że jej dziki zasięg trudno dziś oddzielić od populacji zdziczałych. Jest często mylona z Morus alba, morwą białą uprawianą na paszę dla jedwabników: alba ma gładsze, bardziej błyszczące liście i owoce dojrzewające do bladoróżowego, białego lub bladofioletowego, podczas gdy nigra ma bardziej szorstkie, głębiej użyłkowane, sercowate liście o długości do około 12 cm i owoce, które przy pełnej dojrzałości przechodzą od czerwieni do niemal czerni. Jeśli pobliskie drzewo uliczne zrzuca blade, mdłe jagody, które ledwie plamią chodnik, niemal na pewno jest to alba, nie nigra.

Wybór drzewa: pełnowymiarowe, sztamowe czy karłowe

Wyhodowana z nasion lub szczepiona pełnowymiarowa morwa czarna z czasem zdominuje trawnik czy kąt sadu, więc sadź ją tylko tam, gdzie docelowa wysokość i rozpiętość 8-12 m nie będą zatłaczać budynku ani wystawać nad ogród sąsiada. W mniejszych ogrodach szukaj półsztamby prowadzonej na czystym pniu albo prawdziwie karłowej odmiany wyhodowanej, by owocować młodo i pozostać kompaktowa, niektóre osiągają w donicy zaledwie około 1,5 m, zamiast liczyć, że zwykła siewka zachowa się skromnie. Prowadzenie przy ścianie w formie wachlarza to tradycyjne rozwiązanie w chłodniejszym klimacie: wykorzystuje odbite ciepło od ściany zwróconej na południe lub zachód i utrzymuje docelowy rozmiar w ryzach dzięki rutynowemu przycinaniu.

Sadzenie: stanowisko, gleba i rozstaw

Zapewnij drzewu słoneczne, osłonięte miejsce; morwy nie lubią zimnego, wysuszającego wiatru, a ekspozycja południowa, zachodnia lub wschodnia z pewną osłoną dobrze im służy. Gatunek toleruje kredę, glinę, less i piasek oraz rośnie w glebie kwaśnej, obojętnej lub zasadowej, ale najlepiej radzi sobie w głębokim, zatrzymującym wilgoć, a mimo to dobrze przepuszczalnym gruncie, ponieważ podmokłe korzenie to jedna z niewielu rzeczy, które niezawodnie ją hamują. Wzbogać ubogą glebę kompostem ogrodowym lub dobrze przegniłym obornikiem w chwili sadzenia, mocno podeprzyj młode drzewo, ponieważ korona łapie wiatr, zanim korzenie się zakotwiczą, i sadź okazy gołokorzeniowe lub z pojemnika w dowolnym momencie od jesieni do wiosny. W donicy użyj pojemnika o szerokości i głębokości co najmniej 50 cm, wypełnionego bezotorfowym, ziemnym podłożem, i licz się z przesadzaniem co dwa lub trzy lata, aż drzewo przerośnie to, co da się jeszcze podnieść.

Podlewanie i nawożenie

Podlewaj świeżo posadzoną morwę regularnie przez pierwsze dwa lub trzy sezony wegetacyjne, od wiosny do jesieni, w czasie gdy system korzeniowy przebija się przez otaczającą glebę. Po zakorzenieniu w gruncie morwa czarna staje się naprawdę samowystarczalna i potrzebuje dodatkowej wody tylko podczas długotrwałej suszy lub na bardzo przepuszczalnej glebie; drzewo ściółkowane co wiosnę kompostem lub obornikiem rzadko w ogóle wymaga nawożenia. Drzewa w donicach są wyjątkiem: utrzymuj podłoże stale wilgotne przez cały sezon wegetacyjny, podlewaj wcześnie rano lub wieczorem, najlepiej wodą deszczową, i nawoź co dwa tygodnie zrównoważonym lub bogatym w potas nawozem płynnym albo zastosuj raz wczesną wiosną nawóz granulowany.

Przycinanie bez problemu krwawienia

Drewno morwy mocno krwawi, jeśli jest cięte w czasie, gdy krąży sok, co wyklucza przycinanie wiosną lub latem. Prace strukturalne wykonuj wyłącznie w okresie spoczynku, między jesiennym opadaniem liści a połową zimy, wtedy cięcia czysto zabliźnią się zamiast sączyć przez tygodnie. Na młodym krzewiastym formowaniu skróć główny pęd do około 70-90 cm, by ustalić wysokość rozgałęzienia; sztamby potrzebują wyższego, czystego pnia, zanim pozwoli się uformować koronę. Wachlarz prowadzony przy ścianie to jedyny wyjątek od zasady tylko zimą: skróć boczne pędy tego sezonu do trzech lub czterech liści pod koniec lata, by utrzymać płaski szkielet i pobudzić zawiązki owocowe, zostawiając twarde cięcia strukturalne na okres spoczynku, jak zwykle.

Zbiory: długie oczekiwanie i barwiące owoce

Cierpliwość to prawdziwa umiejętność w tej uprawie. Morwa z siewki lub sztamba jest powolna w rozpoczęciu owocowania, często około ośmiu lat, choć szczepione i karłowe odmiany mogą zaowocować w połowie tego czasu, a najbardziej kompaktowe wybory nawet w pierwszym roku w donicy. Gdy owocowanie się zacznie, owoce dojrzewają nierównomiernie od sierpnia do września, a nie wszystkie naraz, więc pojedyncze drzewo owocuje przez wiele tygodni. Jagody siniaczą się i plamią, gdy tylko się je dotknie, dlatego tradycyjną metodą zbioru jest rozłożenie płachty pod koroną i potrząsanie gałęziami, tak by spadały tylko w pełni dojrzałe owoce. Z tego powodu, a także dlatego, że opadłe owoce barwią kamień i nawierzchnię na głęboki fiolet, umieść drzewo z dala od tarasu, ścieżki czy zaparkowanego samochodu, jeśli to możliwe.

Rozmnażanie przez sadzonki zdrewniałe

Morwa czarna łatwo ukorzenia się z sadzonek zdrewniałych, tradycyjnie nazywanych kłodami, gdy są cięte długie i grube, pobieranych z bujnych przyrostów bieżącego sezonu między środkiem jesieni a końcem zimy. Ukorzeniaj je w bezotorfowym podłożu do sadzonek albo po prostu wciśnij je do zewnętrznego rowka szkółkarskiego i zostaw nienaruszone na sezon. To wybaczająca błędy metoda i standardowy sposób rozmnażania nazwanych odmian zgodnie z ich cechami, ale pamiętaj, że drzewo z sadzonki niesie to samo ośmioletnie oczekiwanie na owoce co drzewo z nasion; nie ma skrótu wokół własnego zegara dojrzałości drzewa.

Szkodniki, choroby i bezpieczeństwo zwierząt domowych

Zadomowione morwy czarne są na ogół zdrowe i nie przejmują się większością presji szkodników; ptaki są głównym konkurentem o plon, choć dojrzałe drzewo zwykle wydaje więcej owoców, niż potrzeba, by się nimi podzielić. Powtarzające się problemy mają podłoże grzybowe: plamistość liści morwy powoduje w wilgotne sezony przebarwienia i opadanie liści, rak koralowy wywołuje pomarańczowe krostki i zamieranie na uszkodzonym lub osłabionym drewnie, a mączniak prawdziwy może pokryć liście w bezwietrzne, wilgotne lato, żaden z nich zwykle nie jest na tyle poważny, by zagrozić zadomowionemu drzewu. Dla domów ze zwierzętami morwa to jedno z łatwiejszych drzew owocowych: ASPCA wymienia morwę (gatunki Morus) jako nietoksyczną dla psów, kotów i koni, więc opadłe owoce i liście nie stanowią zagrożenia zatruciem, tak jak pestki owoców pestkowych.