Figowiec pospolity

Młody figowiec w szkółkarskiej donicy wygląda niepozornie: kilka klapowanych liści i może parę małych, zielonych guzków na końcach pędów. Te guzki liczą się bardziej niż liście. Ficus carica jest wyjątkowy wśród drzew owocowych tym, że hojny, nieograniczony rozwój korzeni daje liściaste drzewo, które owocuje późno i skąpo, podczas gdy roślina celowo utrzymywana w głodzie korzeniowym, zamknięta w dole wyłożonym płytami chodnikowymi lub po prostu pozostawiona w donicy, wkłada tę energię w dojrzewanie owoców zamiast w wytwarzanie drewna. Kto zrozumie ten kompromis wcześnie, temu reszta uprawy figowca, wybór odmiany, prowadzenie przy ścianie i przeprowadzenie rośliny przez zimę, ułoży się sama.

Wybór odmiany: Brown Turkey i Violette de Bordeaux

Zaakceptowaną przez GBIF nazwą tego gatunku jest po prostu Ficus carica L., z angielskimi nazwami zwyczajowymi Fig, Edible Fig i Common Fig; starsze źródła wymieniają go też jako Ficus vulgaris lub Ficus carica var. caprificus, nazwy stosowane niegdyś do dzikich i uprawnych form tego samego drzewa. Wśród odmian ogrodowych Brown Turkey jest jedną z najczęściej sprzedawanych, ceniona jako niewymagająca, niezawodnie owocująca odmiana o brązowoskórych, słodkich owocach. Violette de Bordeaux to mniejsza, francuska odmiana o ciemnych, fioletowo-czarnych owocach i różowo-czerwonym miąższu; RHS ocenia ją jako H4, mrozoodporną w większości Wielkiej Brytanii i tolerującą spadki do około -10 do -5°C, podobno odporniejszą niż wiele innych odmian, i owocuje młodo, gdy jest prowadzona w formie wachlarza przy ciepłej ścianie lub utrzymywana z ograniczonymi korzeniami w pojemniku.

Ograniczanie korzeni dla owoców, nie liści

Klasycznym sposobem, by zmusić figowca do owocowania, jest wykopanie dołu o głębokości i szerokości około 60 cm i wyłożenie jego ścian ustawionymi na sztorc płytami chodnikowymi, tworzącymi krawędź około 2,5 cm nad poziomem gleby, tak by korzenie nie mogły wydostać się górą. Zasyp dół ziemią i posadź roślinę w tej ograniczonej kieszeni. RHS zaleca okazjonalne sprawdzanie okolicy płyt na zewnątrz w poszukiwaniu zbiegłych korzeni i ich odcinanie, a następnie łatanie ewentualnych szczelin, ponieważ jeden korzeń, który dotrze na otwarty grunt, niweczy sens całego zabiegu. Duża donica robi to samo przy mniejszym kopaniu: zacznij od młodej rośliny w donicy o średnicy około 30 cm z beztorfowym podłożem na bazie gliny, przesadzaj co kilka lat do nieco większego pojemnika, a gdy roślina osiągnie rozmiar, którym można łatwo zarządzać, przestań przesadzać do większych donic i zamiast tego co rok lub dwa wyjmuj drzewko, by przyciąć korzenie i odświeżyć podłoże.

Prowadzenie w formie wachlarza przy ciepłej ścianie

Poza najłagodniejszymi ogrodami figowiec uprawiany jako drzewo wolnostojące rzadko dojrzewa w wartościowy plon. RHS zaleca prowadzenie go w formie wachlarza przy ścianie lub ogrodzeniu zwróconym na południe lub zachód, osłoniętym od wiatru, gdzie odbite ciepło pomaga drewnu dojrzeć, a owocom nabrać koloru. Zamocuj do ściany poziome druty w odstępach około 30 cm i przywiązuj nowe pędy w miarę ich wydłużania się, rozkładając je równomiernie zamiast pozwalać im się krzyżować. Połączenie ograniczenia korzeni z prowadzeniem przy ścianie sprawia, że figowiec zaczyna owocować w ciągu kilku lat, zamiast osiadać się przez dekadę.

Plon breba i plon główny: co naprawdę dojrzewa

Figowiec niesie dwie odrębne fale owoców. Pierwszy plon rozwija się z zawiązków figi wielkości grochu, które uformowały się na końcach pędów poprzedniego późnego lata i przezimowały na drewnie; przy w miarę dobrej wiośnie te zawiązki pęcznieją i dojrzewają najwcześniej. Drugi, główny plon tworzy się później na tegorocznym nowym przyroście, a w chłodniejszym klimacie rzadko ma czas dojrzeć, zanim nadejdą jesienne chłody. Ta druga fala jest źródłem większości rozczarowań: do połowy jesieni każda figa wciąż twarda i zielona nie dojrzeje i nie przetrwa zimy w użyteczny sposób, dlatego RHS zaleca oberwanie w tym momencie każdej figi większej niż groch. Pozostawiona na drzewie, marnuje ono energię na owoce, z których i tak nic nie będzie; usunięta, poprawia zarówno zapasy energii drzewa, jak i jego zimową odporność. To, co celowo się zostawia, to zawiązki wielkości grochu na końcach pędów, ponieważ to one są przyszłorocznym pierwszym plonem, a w chłodniejszych regionach korzystają z tego samego owinięcia słomą lub włókniną, które chroni drewno przez zimę.

Cięcie pod koniec zimy i słowo o soku

Przycinaj figowca prowadzonego w formie wachlarza pod koniec zimy lub bardzo wczesną wiosną, zanim wznowi się wzrost. Skróć około jednej trzeciej zeszłorocznych młodych pędów do kikuta długości około 2,5 cm, by wymusić nowy przyrost zastępczy, usuń pędy, które wyrosły prosto w ścianę bez zawiązków owoców, i mocno przytnij stare, nagie drewno do kikutów o długości 5 do 8 cm, by je odnowić. Podczas tej pracy noś rękawice i zakrywaj odsłonięte ramiona: każde cięcie uwalnia biały, mleczny lateks drzewa, zawierający furanokumaryny, które uwrażliwiają skórę na słońce. Pozostawiony na skórze, która następnie zostaje wystawiona na słońce, wywołuje fitofotodermatozę, opóźnioną, pęcherzową, czasem mocno przebarwioną oparzeniową reakcję, udokumentowaną u ogrodników pracujących z gałęziami figi gołymi rękami. Wszelkie zachlapania spłucz od razu, zamiast czekać, czy wystąpi reakcja. Jeśli chodzi o zwierzęta domowe, baza roślin ASPCA nie ma osobnego wpisu dla Ficus carica; jej strona zatytułowana po prostu Fig w rzeczywistości opisuje niepowiązaną fikus benjamina, Ficus benjamina. Traktuj sok figowca pospolitego jako zagrożenie skórne dla ludzi, a nie potwierdzony wpis o truciźnie dla zwierząt, i mimo to standardowo nie pozwalaj zwierzętom żuć ściętych pędów ani opadłych liści.

Podlewanie w donicach i nawożenie

Figowiec w pojemniku ma niewielką objętość podłoża, które musi intensywnie pracować w letnim słońcu, więc sprawdzaj je codziennie w gorącą, suchą pogodę i podlewaj na tyle, by utrzymać je równomiernie wilgotne. RHS jest równie jednoznaczny, że donice nigdy nie powinny stać w podstawce z wodą, zwłaszcza zimą, gdy przemoczone korzenie stanowią większe ryzyko niż suche. Clemson Cooperative Extension zauważa, że figowiec po prostu zrzuca liście, gdy jest zbyt suchy, co jest ostrzeżeniem widocznym i odwracalnym, a nie śmiertelnym, choć drzewo, które wielokrotnie traci liście przez suche lato, w tym roku nie dojrzeje owoców dobrze. Ponieważ sens ograniczania korzeni polega na hamowaniu bujności, nawoź lekko: figowiec w pojemniku lub dole, nawożony intensywnie i regularnie, chętnie wytworzy nowe drewno kosztem owoców, które jego korzenie miały ograniczeniem produkować.

Ochrona zimowa i mrozoodporność

North Carolina State Extension umieszcza Ficus carica w strefach mrozoodporności USDA od 7a do 10b na zewnątrz, a nazwane odmiany różnią się w tym zakresie: RHS ocenia Violette de Bordeaux jako H4, mrozoodporną w większości Wielkiej Brytanii do około -10°C. Tam, gdzie zimy są zimniejsze niż ocena danej odmiany, praktycznym rozwiązaniem dla drzewka w pojemniku jest przeniesienie go do nieogrzewanej szklarni, szopy lub na ganek od jesieni aż do minięcia ostatnich wiosennych przymrozków. Figowiec prowadzony przy ścianie, którego nie można przenieść, owija się zamiast tego wokół gałęzi grubą warstwą słomy lub paproci, gdy tylko opadną liście, umocowaną siatką lub włókniną, i rozwija stopniowo, gdy przymrozki ustaną. Zawiązki wielkości grochu, które mają stać się przyszłorocznym pierwszym plonem, są najbardziej wrażliwą na mróz częścią całej rośliny, i to właśnie je chroni to owinięcie.

Rdza figowa i osy

Rdza figowa objawia się drobnymi, kanciastymi, żółtozielonymi plamkami na górnej stronie liścia, które w ciągu sezonu powiększają się i przebarwiają na żółto, pomarańczowo lub brązowo, z drobnymi grzybniowymi pustułami po spodniej stronie. University of Arkansas Cooperative Extension zauważa, że mocno zainfekowane liście obumierają i opadają przedwcześnie, a drzewo tak obnażone może wypuścić zastępcze liście zbyt późno, by zdążyły zdrewnieć przed mrozem, co czyni je bardziej podatnym na zimno tej zimy. Standardowym oknem kontroli są dwa opryski fungicydem na bazie miedzi, jeden gdy pierwsze wiosenne liście osiągną pełny rozmiar, a drugi trzy do czterech tygodni później. North Carolina State Extension wymienia rdzę wśród chorób odnotowanych u tego gatunku, obok zarazy i plamistości liści. Osy z kolei są problemem przy zbiorze, a nie przy uprawie: owoce, które pękają lub wiszą zbyt długo, je przyciągają, więc zrywanie fig, gdy tylko zmiękną i opadną, ogranicza tę uciążliwość. Ogrodowe odmiany figi są też partenokarpiczne, zawiązując owoce bez zapylenia, więc nic z tego nie zależy od wyspecjalizowanej osy figowej, która gdzie indziej zapyla dzikie i komercyjne kaprify.