Bakłażan

Bakłażan (Solanum melongena) to ciepłolubna roślina owocująca, która zachowuje się zupełnie inaczej niż szybko rosnące warzywa sadzone obok niej: od siewu do pierwszego dojrzałego owocu mija zwykle od 100 do 150 dni, a roślina niemal całkowicie przestaje rosnąć, gdy noce robią się chłodniejsze. Jeśli rozsadę wyhodowałeś w domu albo kupiłeś ją w szkółce, dwie decyzje, które kształtują cały sezon, kiedy wysiałeś nasiona i jak ciepła była gleba w chwili sadzenia, masz już za sobą. To, co zostaje, jest proste, gdy roślina faktycznie rośnie, zamiast marnieć w chłodzie: podparcie jej, zanim owoce zrobią się ciężkie, ochrona młodych liści przed pchełkami ziemnymi oraz dokładna wiedza, kiedy zerwać owoc, żeby nie zostawić go zbyt długo na krzaku.

Siew nasion w domu i moment przesadzania na zewnątrz

Wysiewaj nasiona sześć do ośmiu tygodni przed planowanym terminem sadzenia na zewnątrz, zgodnie z zaleceniami South Dakota State University Extension, w pojemniku o głębokości co najmniej 5 cm, żeby młody korzeń palowy miał miejsce, zanim trafi do gruntu. Bakłażan kiełkuje najlepiej w glebie o temperaturze około 29°C i w ogóle nie wykiełkuje poniżej 15,5°C, dlatego mata grzewcza pod tacką jest na tym wczesnym etapie warta więcej niż najbardziej słoneczny parapet. Nie spiesz się z przenoszeniem na zewnątrz: SDSU Extension zaleca poczekać, aż nocne temperatury utrzymają się stabilnie powyżej 15,5°C, a sama gleba się nagrzeje, ponieważ University of Maryland Extension zaznacza, że chłód całkowicie zatrzymuje wzrost zarówno korzeni, jak i części nadziemnej. Roślina wysadzona zbyt wcześnie po prostu stoi w miejscu, blada i zahamowana, dopóki pogoda jej nie dogoni, więc rozsada wysadzona dwa tygodnie później do ciepłej gleby zwykle wyprzedzi tę posadzoną wcześniej w zimną ziemię.

Stanowisko w pełnym słońcu, dobrze zatrzymujące ciepło

Zapewnij bakłażanowi pełne słońce, co najmniej sześć godzin bezpośredniego światła dziennie według North Carolina State Extension, w glebie przepuszczalnej, żyznej i lekko kwaśnej, o pH od 5,5 do 6,8. Roślina rośnie najszybciej przy temperaturach dziennych między 21 a 29°C i nocach nieschodzących wyraźnie poniżej 15,5-18°C; gdy dzienne maksima sięgają około 35°C, zawiązywanie owoców zwalnia, choć sama roślina nadal rośnie. Rabata przy południowej ścianie domu albo ciemna ściółka rozgrzewająca strefę korzeniową na początku sezonu podnoszą temperaturę gleby szybciej niż otwarty grunt, co ma dla bakłażana większe znaczenie niż dla niemal każdego innego warzywa w ogrodzie.

Rozstawa i podpieranie rośliny

Sadź rośliny w odstępach 45-60 cm w rzędzie i 75-90 cm między rzędami, tę samą wartość konsekwentnie podają University of Maryland Extension, Illinois Extension i SDSU Extension. Palik albo stelaż pomidorowy wbij w ziemię już w chwili sadzenia, a nie później, bo naruszenie korzeni dorosłej rośliny w celu jej podparcia może zahamować wzrost; University of Maryland Extension zaleca też przycięcie wierzchołka wzrostu, gdy roślina osiągnie około 30 cm wysokości, żeby pobudzić rozgałęzianie. Dobrze odżywiony bakłażan dźwiga jednocześnie kilka ciężkich owoców na stosunkowo kruchej, zdrewniałej łodydze, a niepodparta roślina łatwo się przewraca na bok pod ciężarem własnego plonu, właśnie wtedy, gdy owoce są niemal gotowe do zbioru.

Nawożenie i podlewanie w okresie zawiązywania owoców

Bakłażan ma wysokie wymagania pokarmowe, według University of Maryland Extension wyższe niż większość innych warzyw owocujących uprawianych na tej samej grządce. Wmieszaj nawóz w glebę przed sadzeniem, a dosypkę zastosuj dopiero, gdy zawiążą się pierwsze owoce, a nie wcześniej, bo nadmiar azotu na tym etapie sprzyja głównie wzrostowi liści kosztem kwiatów. Utrzymuj glebę równomiernie wilgotną przez cały okres kwitnienia i rozwoju owoców; przesuszenie rośliny w tym czasie to najczęstsza przyczyna drobnych, twardych lub gorzkich owoców, a owocu, który już tak urósł, nie da się poprawić, można jedynie podlewać bardziej regularnie przy następnym.

Zapylanie i zawiązywanie owoców

Każdy kwiat bakłażana ma zarówno część męską, jak i żeńską w tym samym gwiazdkowatym kwiecie, ale sama budowa nie gwarantuje jeszcze owocu. SDSU Extension zaznacza, że do dobrego zawiązania owoców potrzebne są pszczoły, ponieważ pyłek tkwi wewnątrz stożka pręcików, z którego trzeba go strząsnąć, uderzeniami skrzydeł pszczoły, wiatrem albo ręcznie, wacikiem bawełnianym lub elektryczną szczoteczką do zębów, gdy zapylaczy brakuje. To również powód, dla którego włókniny stosowane wcześnie w sezonie do ochrony młodych liści przed pchełkami trzeba zdjąć, gdy tylko otworzą się pierwsze kwiaty: SDSU Extension jasno stwierdza, że osłony należy usunąć w chwili kwitnienia, żeby pszczoły miały dostęp do kwiatów.

Pchełki ziemne i werticiloza

Pchełki ziemne to najbardziej uporczywy wczesnosezonowy szkodnik bakłażana, wygryzający w liściach mnóstwo drobnych, okrągłych dziurek; SDSU Extension i University of Maryland Extension zgodnie zaznaczają, że szkody są największe na młodych rozsadach, które silne żerowanie może zahamować, a nawet zabić, zanim roślina się ukorzeni. Włóknina pozostawiona do momentu kwitnienia, rośliny pułapkowe posadzone w pobliżu oraz zwykłe opóźnienie sadzenia do czasu, aż minie pierwsze pokolenie chrząszczy, to sposoby uprawowe, które warto wypróbować przed sięgnięciem po insektycyd. Poważniejszym zagrożeniem jest werticiloza: grzyb bytujący w glebie, który wywołuje żółknięcie, więdnięcie i zwijanie się liści do wewnątrz; SDSU Extension stwierdza wprost, że gdy choroba się pojawi, nie ma domowego sposobu leczenia, pozostaje tylko usunięcie rośliny i, na przyszłość, niesadzenie na tej grządce przez kilka lat bakłażana ani jego krewnych z rodziny psiankowatych, pomidora, papryki, ziemniaka.

Jak poznać, że owoc jest gotowy do zbioru

Owoc odcinaj sekatorem lub ostrym nożem, a nie odrywaj go z rośliny, gdy osiągnie mniej więcej dwie trzecie pełnego rozmiaru danej odmiany, według University of Maryland Extension; czekanie na absolutnie maksymalny rozmiar oznacza wymianę jakości na wielkość. Wiarygodnym testem jest sama skórka: delikatnie wciśnij paznokieć kciuka w błyszczący owoc, a jeśli wgłębienie odbija się z powrotem, owoc jest gotowy, według Illinois Extension. Jeśli wgniecenie zostaje albo skórka zmatowiała lub nabrała brązowego odcienia, według SDSU Extension, owoc jest już przejrzały, bardziej nasiennisty i gorzki niż ten zerwany kilka dni wcześniej. Sprawdzaj rośliny co dwa, trzy dni, gdy zaczyna się owocowanie, bo przeoczony bakłażan nie utrzymuje szczytowej jakości tak długo, jak na przykład cukinia.

Zielone części rośliny są toksyczne

Do jedzenia nadają się wyłącznie owoc i nasiona bakłażana. North Carolina State Extension jasno stwierdza, że reszta rośliny, liście, kwiaty, łodygi i korzenie, jest trująca i zawiera alkaloidy typu solaniny, które po spożyciu mogą wywołać pieczenie gardła, nudności, wymioty i zaburzenia rytmu serca. ASPCA nie ma osobnego wpisu poświęconego bakłażanowi, ale wymienia jego bliskich krewnych z tej samej rodziny psiankowatych, w tym pomidora, jako toksycznych dla zwierząt domowych z tego samego powodu, dlatego warto trzymać wyrwane liście i przycięte łodygi z dala od ciekawskiego kota czy psa, zamiast zakładać, że bakłażan jest wyjątkiem we własnej rodzinie.