Surmia bignoniowa

Surmia bignoniowa (Catalpa bignonioides) kupiona jako mała sadzonka w doniczce nie pozostaje mała: spodziewaj się szerokiego, zaokrąglonego drzewa o wysokości 9 do 18 metrów, z koroną niemal równie szeroką, w ciągu dwóch dekad, więc to, gdzie ją posadzisz, liczy się bardziej niż niemal wszystko inne, co dla niej zrobisz. Od wczesnego do połowy lata otwiera duże wiechy białych, orchideopodobnych kwiatów nakrapianych fioletem i żółcią, a przez lato niesie ogromne, sercowate liście, zanim zrzuci strąkopodobne owoce o długości do 38 cm, które dały jej starą przezwiskę drzewo cygarowe. Drewno jest miękkie i łatwo pęka na wietrze, więc to nie jest drzewo do wystawionego na wiatr zakątka, a złotolistna odmiana 'Aurea' jest zwykle celowo utrzymywana mała przez mocne cięcie, zamiast pozwolić jej osiągnąć pełny rozmiar.

Pochodzenie i naturalny zasięg

Catalpa bignonioides pochodzi ze stosunkowo wąskiego fragmentu południowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych. Plants of the World Online (Kew) podaje jako jej naturalny zasięg obszar od wschodniego Teksasu po południową Georgię, a od tego czasu jest sadzona tak szeroko jako drzewo uliczne i ozdobne w strefach umiarkowanych, i tak łatwo się samosieje, że często bywa mylnie uznawana za rodzimą dalej na północy. Jej bliska krewna, surmia okazała (Catalpa speciosa), pochodzi z innego, bardziej śródlądowego zasięgu naturalnego i kwitnie nieco wcześniej; te dwa gatunki łatwo pomylić, gdy oba zadomowią się poza swoimi rodzimymi zasięgami.

Sadzenie drzewa tych rozmiarów

Zanim zapewnisz jej cokolwiek innego, daj jej miejsce: dojrzała korona o szerokości 6 do 12 metrów potrzebuje dystansu od domu, od linii energetycznych i od utwardzonych ścieżek, które w końcu zasypią opadłe gałązki, kwiaty i strąki. System korzeniowy jest rozległy i przydatny do umocnienia zbocza, ale nie jest to drzewo do sadzenia blisko fundamentu, oczyszczalni przydomowej czy wąskiej rabaty. Ponieważ drewno jest kruche, unikaj otwartych, wystawionych na wiatr miejsc; lokalizacja z odrobiną osłony od sąsiednich drzew lub budynku zmniejsza ryzyko, że konary spadną podczas burzy. Trzymaj ją też z dala od tarasów i parkingów, zarówno ze względu na bałagan, jak i dlatego, że spadające gałęzie starszego drzewa mogą być naprawdę ciężkie.

Słońce, gleba i sadzenie

Pełne słońce daje najobfitsze kwitnienie, a u form złotolistnych - najintensywniejszy kolor; gatunek toleruje też półcień, choć kwitnienie rzednie wraz ze spadkiem ilości światła. Jest zaskakująco niewybredna co do gleby: glina, glina piaszczysta lub piasek, od kwaśnej do zasadowej, a suche okresy i sezonowe podtopienia znosi lepiej niż większość drzew cienistych tego rozmiaru. Sadź w przeciętnej do wilgotnej, rozsądnie przepuszczalnej glebie, podlewaj głęboko i regularnie przez pierwszy jeden lub dwa sezony wegetacyjne, gdy korzenie się zadomawiają, a następnie ograniczaj podlewanie; gdy już się zadomowi, drzewo w gruncie rzadko potrzebuje dodatkowego podlewania poza prawdziwą suszą.

Uprawa złotej odmiany jako drzewa głowiastego

Pozostawiona bez ingerencji Catalpa bignonioides 'Aurea' wyrasta w tak samo duże drzewo jak gatunek podstawowy, tyle że z żółtozłotym listowiem, które z wiekiem liści blaknie w stronę limonkowej zieleni, a w cieniu całkowicie zazielenia się. Większość ogrodników nigdy nie pozwala jej urosnąć aż tak dużej. RHS zaleca głowienie lub ścinanie na pniak późną zimą lub wczesną wiosną, przycinając mocno ubiegłoroczny przyrost do niskiego szkieletu; drzewo odpowiada energicznymi nowymi pędami i wyraźnie większymi liśćmi o bardziej intensywnym złocie, utrzymywane na wysokości oczu jako łatwa w pielęgnacji roślina wielkości krzewu, zamiast małego drzewa. Głowiona surmia potrzebuje żyźniejszej gleby oraz więcej nawożenia i podlewania niż ta pozostawiona do naturalnego wzrostu, ponieważ co roku odtwarza całą koronę od zera. To pełne słońce sprawia, że złoty kolor jest wart dodatkowego przycinania.

Kwiaty i cygaropodobne strąki nasienne

Kwiaty otwierają się w luźnych, wyprostowanych wiechach o długości 15 do 30 cm, każdy pojedynczy kwiat jest dzwonkowaty, biały, znaczony dwoma rzędami żółtych grzbietów i rozproszonymi fioletowymi plamkami wewnątrz gardzieli; kwitnienie przypada na okres od wczesnego do późnego lata, później w sezonie niż u surmi okazałej. To, co następuje potem, jest jeszcze bardziej charakterystyczne niż kwiaty: wąskie, strąkopodobne torebki, które w ciągu sezonu wydłużają się aż do 38 cm, zwisając w gronach i dając drzewu przydomek drzewa cygarowego. Strąki dojrzewają do ciemnobrązowego koloru jesienią i pękają wzdłużnie, uwalniając płaskie, oskrzydlone nasiona między październikiem a grudniem. Drzewo chętnie się samosieje wszędzie tam, gdzie strąki wylądują na odsłoniętej ziemi, więc grabuj to, czego nie chcesz, by wykiełkowało następnej wiosny, zwłaszcza w pobliżu trawników i rabat.

Gąsienica surmiowca

Duża, przypominająca fałdówkę gąsienica, którą można latem znaleźć obgryzającą liście, to larwa zawisaka surmiowca (Ceratomia catalpae), gatunku żywiącego się wyłącznie surmią. Silny wylęg potrafi w ciągu kilku dni ogołocić gałąź, a nawet większość korony, ale poza tym zdrowe drzewo wypuszcza nowe liście i regeneruje się jeszcze w tym samym sezonie. Na południu Stanów Zjednoczonych te gąsienice, znane lokalnie jako catalpa worms lub catawba worms, są cenione przez wędkarzy jako przynęta na okonie pstrągowe i sumy; zbiera się je ręcznie, mrozi do późniejszego użycia, a wydajne drzewo bywa doglądane równie starannie ze względu na gąsienice, co na cień.

Szkodniki, choroby i kruche drewno

Poza gąsienicami zawisaka, Catalpa bignonioides jest w dużej mierze bezproblemowa: sporadycznie pojawiają się werticilioza, mączniak prawdziwy, zaraza pędów czy plamistość liści, ale rzadko zagrażają dojrzałemu drzewu. Prawdziwą słabością konstrukcyjną jest samo drewno, miękkie i podatne na pękanie przy wąskich, w kształcie litery V, rozwidleniach gałęzi. Prowadź młode drzewo do jednego, centralnego przewodnika i usuwaj ciasne rozwidlenia wcześnie, gdy gałęzie są małe, a cięcia szybko się goją; u starszego drzewa spodziewaj się okazjonalnego opadania gałązek po wietrze i sprawdzaj koronę po każdej poważnej burzy pod kątem zwisających lub pękniętych konarów.

Częste błędy

Najczęstszym błędem jest sadzenie pełnowymiarowej surmii tam, gdzie zmieściłoby się tylko małe drzewo - blisko tarasu, podjazdu czy fundamentu - a potem życie przez dekady z opadłymi strąkami, kwiatami i gałązkami pod nogami. Drugim jest kupowanie 'Aurea' w oczekiwaniu na zwarty, złoty krzew, a potem zdziwienie, gdy wyrasta na 12-metrowe drzewo, bo nikt go nie przyciął; jeśli celem jest gęste, jasne listowie na łatwej w pielęgnacji roślinie, planuj mocne przycinanie co wiosnę od samego początku. Trzecim jest sadzenie jakiejkolwiek surmii w miejscu wystawionym na wiatr, gdzie to samo kruche drewno, które sprawia, że rośnie szybko i tanio, sprawia też, że jest pierwszym drzewem tracącym konary podczas letniej burzy.