Melon

Siewka melona wysiana do kwietniowej doniczki przez pierwsze dwa tygodnie prawie nic nie robi nad ziemią, podczas gdy pod powierzchnią pojedynczy korzeń palowy, który źle znosi niepokojenie, próbuje się zadomowić w jedynym domu, jaki będzie miał, aż cała bryła korzeniowa trafi do gruntu. Cała sztuka dobrej uprawy Cucumis melo wynika z tego jednego faktu: prowadź ją w cieple, przesadź tylko raz i nigdy nie dopuść do zaburzenia korzeni. Doprowadź roślinę przez ten wczesny etap, a pojedynczy pęd, pod osłoną lub przy ciepłej ścianie na zewnątrz, może donieść trzy lub cztery owoce kantalupy, charentais, melona miodowego lub galii do naprawdę słodkiego finiszu pod koniec lata.

Kantalupa, charentais, melon miodowy czy galia: wybór odmiany

Siatkowane, piżmowo pachnące melony sprzedawane jako kantalupa w większości świata (prawdziwa kantalupa, o chropowatej, brodawkowatej skórce, uprawiana jest głównie w Europie, według Clemson Cooperative Extension) dojrzewają z silnym aromatem i czysto oddzielają się od szypułki, gdy są gotowe. Charentais to mniejszy, głęboko żebrowany typ kantalupy, wyhodowany bardziej pod kątem smaku niż rozmiaru. Melon miodowy i inne melony zimowe mają gładką skórkę, pozostają twardsze i mniej aromatyczne nawet po dojrzeniu i nie odpadają od pędu tak jak kantalupa, więc ocenia się je głównie po kolorze i lekkim ustąpieniu przy końcu kwiatowym. Galia to mieszaniec kantalupy z melonem miodowym, o siatkowanej skórce i silnym aromacie. W krótkim lub chłodnym sezonie warto wybrać zwartą, wcześnie dojrzewającą odmianę wyhodowaną do doniczek i małych poletek zamiast dużego, rozłożystego typu, który może nie zdążyć dojrzeć przed jesienią.

Siew w domu, w doniczkach, których roślina nigdy nie opuszcza

RHS zaleca wysiew nasion melona od połowy do końca kwietnia, po dwa nasiona do małej doniczki, na głębokość około 1,5 cm, w temperaturze 18-21 stopni Celsjusza w ogrzewanym namnażalniku; siewki pojawiają się po około tygodniu i rosną szybko, gdy jest ciepło i dużo światła. Siej bezpośrednio do osobnych doniczek, a nie do skrzynki na rozsadę: melon nie znosi naruszania korzeni, a roślina powinna trafić z tej pierwszej doniczki wprost na docelowe stanowisko, bez przepikowywania po drodze. Gdy oba nasiona w doniczce wykiełkują, usuń słabszą siewkę zamiast próbować rozdzielić obie później.

Ogrzewanie gleby przed wysadzeniem

Melona wysadza się dopiero, gdy minie wszelkie ryzyko przymrozków i sama ziemia się ogrzeje, nie tylko powietrze. RHS sugeruje przykrycie grządki osłonami lub czarną folią na tydzień do trzech wcześniej, by szybciej podnieść temperaturę gleby; ta sama czarna folia, pozostawiona jako ściółka, dodatkowo tłumi chwasty, zatrzymuje wilgoć w glebie i chroni dojrzewający owoc przed leżeniem bezpośrednio na wilgotnej ziemi. W chłodnym klimacie, bez długiego, niezawodnie ciepłego lata, samo to nie wystarczy: roślina musi spędzić całe życie pod osłonami, w szklarni lub w tunelu foliowym, ponieważ melony uprawiane na zewnątrz rzadko dobrze dojrzewają bez takiej ochrony. Hartuj rośliny najpierw w inspekcie lub mini-szklarni i miej pod ręką osłony lub włókninę na wypadek ochłodzenia po wysadzeniu; RHS zaleca rozstaw co najmniej 90 cm, jeśli rośliny mają się rozłazić, lub 45 cm, gdy są prowadzone na podporach.

Stanowisko, gleba i nawożenie

Melon potrzebuje pełnego słońca i żyznej, dobrze przepuszczalnej gleby z dużą ilością wmieszanej materii organicznej przed sadzeniem; Clemson Cooperative Extension podaje optymalną temperaturę wzrostu 18-24 stopni Celsjusza, znacznie wyższą niż potrzebuje większość innych warzyw. Nawóź płynnym nawozem co 10-14 dni od początku kwitnienia, według RHS, i utrzymuj azot na umiarkowanym poziomie: przekarmiona roślina wkłada energię w liście i pęd zamiast w owoce.

Przycinanie wierzchołka i ręczne zapylanie kwiatów żeńskich

Pozostawiona samej sobie, roślina melona prowadzi jeden długi pęd ze stosunkowo niewieloma pędami bocznymi, a to właśnie pędy boczne, nie pęd główny, niosą większość kwiatów żeńskich. RHS zaleca przycięcie rosnącego wierzchołka po wytworzeniu przez roślinę pięciu liści, co wymusza rozgałęzianie, a następnie przycięcie wierzchołka każdego powstałego pędu bocznego po jego szóstym liściu, tak by energia rośliny szła w drewno owocujące, a nie w niekończący się nowy pęd. Pod szkłem, w tunelu foliowym czy pod osłonami zwykle jest zbyt mało owadów zapylających, by owoce zawiązały się niezawodnie, więc ręczne zapylanie staje się zadaniem ogrodnika: weź w pełni otwarty kwiat męski, odchyl płatki, by odsłonić pokryte pyłkiem pylniki, i przyłóż go do środka otwartego kwiatu żeńskiego, rozpoznawalnego po małym, obrzmiałym zalążku za płatkami. Jeden kwiat męski niesie wystarczająco dużo pyłku dla kilku kwiatów żeńskich; ten sam efekt daje mały pędzelek przenoszony od kwiatu do kwiatu. Clemson Extension zaznacza, że słabe zawiązywanie owoców na zewnątrz zwykle wynika z zbyt małej liczby pszczół odwiedzających kwiaty w tygodniach kwitnienia, więc warto co rano sprawdzać wizyty owadów także przy roślinie uprawianej na zewnątrz.

Podlewanie, ograniczanie liczby owoców i ich podpieranie

Woda liczy się najbardziej zaraz po zawiązaniu owoców: RHS zaleca regularne podlewanie i nawożenie na tym etapie, ponieważ rośliny melona są duże pod względem zapotrzebowania na wodę podczas rozwoju owoców. Od tego momentu równowaga się zmienia. Clemson Extension wyraźnie zaznacza, że zbyt dużo wody w ostatnim tygodniu przed zbiorem zmniejsza słodycz owocu, więc podlewanie ogranicza się, a nie zwiększa, w miarę zbliżania się melonów do dojrzałości; nieregularne podlewanie na dowolnym etapie, susza po której następuje obfite podlanie, powoduje pękanie owoców. Większość roślin w przydomowym ogrodzie dobrze udźwignie dwa do czterech owoców; powyżej tej liczby roślina rzadko ma dość energii, by wszystko odpowiednio dojrzało, więc nadmiarowe, wciąż małe owoce lepiej usunąć. Melon pęczniejący na podporze potrzebuje siatki lub kawałka tkaniny przywiązanej do konstrukcji, by zdjąć ciężar z pędu i nie dopuścić, by ciężki owoc oderwał się, zanim dojrzeje.

Oznaki dojrzałości: odpadanie od szypułki, zapach i kolor

Typy kantalupy są gotowe mniej więcej 30-35 dni po zawiązaniu owocu, według Clemson Extension, a melon miodowy nieco dłużej. Najwyraźniejszym sygnałem u kantalupy czy galii jest pełne odpadanie od szypułki: łodyga oddziela się czysto od owocu przy lekkim nacisku, w tym momencie rozwój cukru osiągnął szczyt i melon należy zjeść lub schłodzić od razu, a nie zostawiać. RHS podaje te same dwa sygnały innymi słowami: dojrzały melon rozwija charakterystyczny słodki zapach, a szypułka zaczyna pękać w pobliżu owocu. Melon miodowy i inne gładkoskóre melony zimowe nie odpadają w ten sam sposób, więc lepszymi wskazówkami dla tych typów są zmiana koloru skórki, z zielonego ku kremowemu lub bladożółtemu, oraz lekkie zmiękczenie przy końcu kwiatowym.

Szkodniki i choroby: mączniak prawdziwy, fuzarioza i inne

Fuzarioza to choroba, na którą trzeba się przygotować, zanim pojawią się jakiekolwiek objawy: przenosi się przez glebę, nie ma na nią lekarstwa po zainfekowaniu rośliny, a Clemson Extension zaleca wybieranie odmian odpornych i unikanie grządek dyniowatych, na których w poprzednich dwóch latach rosły melony, ogórki lub dynie. Mączniak prawdziwy objawia się białymi, mączystymi plamami na górnej stronie liści, silniejszymi w warunkach wilgotnych z suchymi liśćmi, a odmiany odporne znów pomagają; dobre rozstawienie roślin i poranne podlewanie, które pozwala liściom wyschnąć do wieczora, dodatkowo zmniejszają ryzyko. Wirus mozaiki ogórka powoduje plamiasty, zniekształcony, zahamowany wzrost bez możliwości leczenia chemicznego; mszyca melonowa jest jednym z głównych nosicieli, więc utrzymywanie niskiej liczby mszyc na młodych przyrostach jest równie ważne, co szybkie usunięcie zainfekowanej rośliny. Przędziorek chmielowiec powoduje plamistość i może defoliować rośliny uprawiane pod osłonami w gorące, suche lato. Ślimaki uszkadzają młode rozsady na tyle poważnie, że wymagają ochrony w pierwszych tygodniach, choć zadomowione pędy znoszą to samo żerowanie bez szkody.