Jesion pensylwański

Jesion pensylwański posadzony jako gołokorzeniowa sadzonka w latach siedemdziesiątych XX wieku mógł w ciągu dwóch dekad przekroczyć piętnaście metrów, i właśnie dlatego leśnicy miejscy i szkółki sięgali po Fraxinus pennsylvanica częściej niż po niemal każde inne drzewo Ameryki Północnej do sadzenia przy ulicach i na nowych osiedlach. Toleruje zbitą miejską glebę, suchy sierpień i zalaną wiosnę tego samego roku, nie wymaga wiele poza pełnym słońcem i miejscem do rozrostu, a jesienią przebarwia się na czystą maślaną żółć. Ta sama wszechobecność sprawiła, że szmaragdowa jesionica, która przybyła z Azji w latach dwutysięcznych, przerodziła się w kontynentalne wymieranie drzew, a nie lokalne ognisko: całe ulice obsadzone jednym szczepionym klonem przechodziły od pełnej korony do stojącego martwego drewna w ciągu około pięciu lat od pierwszego zaobserwowania chrząszcza.

Pochodzenie i naturalny zasięg

Plants of the World Online (Kew) podaje naturalny zasięg Fraxinus pennsylvanica jako środkową i wschodnią Kanadę po zachodnio-środkową i wschodnią część Stanów Zjednoczonych, a dane rozmieszczenia USDA przypisują mu najszerszy naturalny zasięg spośród wszystkich amerykańskich jesionów, od Nowej Szkocji i Alberty na północy po Florydę i Teksas na południu. W naturze jest to drzewo terenów zalewowych, zajmujące doliny rzeczne, brzegi rzek i obrzeża mokradeł, gdzie toleruje sezonowe zalewanie, które zabiłoby większość innych drzew, ta sama cecha, która później pozwoliła mu tak łatwo zadomawiać się wszędzie tam, gdzie uciekł z uprawy za granicą. GBIF Backbone Taxonomy umieszcza go w rodzinie oliwkowatych, Oleaceae, rzędu jasnotowców (Lamiales), obok ligustru i bzu lilaka, a nie obok dębów czy klonów.

Jak odróżnić jesion pensylwański od jesionu białego

Jesion pensylwański jest regularnie mylony z jesionem białym, Fraxinus americana, ponieważ oba mają liście pierzastozłożone z siedmioma do dziewięcioma listkami i oba sadzono jako drzewa przyuliczne, zanim jesionica sprawiła, że to rozróżnienie stało się w dużej mierze akademickie. Wiarygodna różnica znajduje się na gałązce, nie na liściu: oderwij liść i przyjrzyj się bliźnie, którą po sobie zostawia. U jesionu pensylwańskiego blizna liściowa jest tarczowata, płaska u góry, a pąk boczny siedzi tuż nad nią. U jesionu białego blizna jest wcięta w kształt litery U lub podkowy, a pąk jest schowany wewnątrz wcięcia, a nie umieszczony nad nim. Ogonki listków to drugorzędna wskazówka: listki jesionu pensylwańskiego mają zwykle krótki ogonek u nasady, podczas gdy listki jesionu białego przylegają niemal bezpośrednio do osi liścia, ale bujny pęd u obu gatunków może zatrzeć tę różnicę, dlatego to blizna liściowa jest sprawdzianem, któremu warto zaufać.

Dlaczego stał się domyślnym drzewem przyulicznym Ameryki Północnej

Dwie rzeczy zmieniły zwykłe drzewo terenów zalewowych w standardowy wybór dla powojennych przedmieść i bulwarów. Po pierwsze, toleruje zbitą, słabo przepuszczalną glebę pasa przyulicznego lepiej niż niemal każde konkurencyjne drzewo cienia, rosnąc szybko w warunkach, które hamują wzrost dębów i klonów. Potem pojawiły się bezowocowe klony męskie. Marshall's Seedless, wyselekcjonowany i wprowadzony do sprzedaży w latach pięćdziesiątych, rozmnażano milionami, ponieważ nie zrzucał posypu samar, jaki drzewo żeńskie wydaje co jesień, a Patmore, znaleziony jako mutacja siewki w pobliżu Vegreville w Albercie w 1967 roku, poprawił tę cechę o prostszy pień i ciaśniejsze kąty rozgałęzień, pozostając równie bezowocowy. Ponieważ obie odmiany to klony szczepione na podkładce, a nie rośliny wyhodowane z nasion, całe osiedla i kwartały miast zostały obsadzone genetycznie identycznymi drzewami, monokulturą, która wyglądała na zamierzoną i uporządkowaną, dopóki pojedynczy szkodnik nie mógł jej wykorzystać ulica po ulicy.

Stanowisko, gleba i zadomowienie

Jesion pensylwański rośnie w glebie ilastej, gliniastej lub piaszczystej, o odczynie od kwaśnego do obojętnego, a dojrzałe drzewo znosi bez problemu zarówno suche lato, jak i tydzień stojącej wody wiosną, połączenie, które oferuje niewiele drzew cienia. Pełne słońce do lekkiego półcienia, dół sadzeniowy tak szeroki jak bryła korzeniowa i nie głębszy, oraz dwa lub trzy sezony dodatkowego podlewania podczas zadomawiania korzeni, to wszystko, czego potrzebuje; po zakorzenieniu jest naprawdę odporny na suszę. Jedyne miejsce, w którym warto się zastanowić dwa razy, to dokładnie to, gdzie sadzono go przez dziesięciolecia: system korzeniowy, który rozprzestrzenia się raczej wszerz niż w głąb, po dwudziestu lub trzydziestu latach uniesie chodnik lub płytki fundament, dlatego nowe sadzonki trzymaj z dala od nawierzchni, nawet jeśli młode drzewko wygląda niegroźnie. Nie figuruje też na liście ASPCA jako toksyczny dla kotów, psów czy koni, więc głównym zagrożeniem, jakie stwarza dla posesji, jest zagrożenie konstrukcyjne, a nie chemiczne.

Szmaragdowa jesionica: objawy i diagnoza

Szmaragdowa jesionica, Agrilus planipennis, to drążący drewno chrząszcz pochodzący z Azji, po raz pierwszy wykryty w Michigan w 2002 roku, który od tego czasu rozprzestrzenił się na większości obszaru, gdzie rośnie jesion pensylwański. Larwy drążą esowate chodniki przez łyko i miazgę tuż pod korą, obrączkując drzewo od wewnątrz, a zanim korona zacznie wykazywać zamieranie, uszkodzenia tkanki przewodzącej są zwykle już rozległe. Osobniki dorosłe są metalicznie zielone i mają mniej więcej długość ziarna ryżu, a gdy wyłaniają się na początku lata, pozostawiają charakterystyczny otwór wylotowy w kształcie litery D o szerokości mniej więcej ołówka. Inne oznaki to odrosty epikormiczne, cienkie pędy wybijające wprost z pnia i głównych konarów poniżej zamierającej korony, gdy drzewo próbuje to zrekompensować, pionowe pęknięcia kory odsłaniające leżące pod nią chodniki, oraz uszkodzenia od dzięciołów odłuskujących korę, by dosięgnąć larw. Gdy zniknie od jednej trzeciej do połowy korony, drzewa zwykle nie da się już uratować.

Leczenie cennego drzewa albo ograniczanie strat

Wytyczne uczelnianych służb doradztwa ogrodniczego są zgodne co do tego kompromisu: leczenie chemiczne opłaca się w przypadku drzewa o realnej wartości krajobrazowej lub cieniodajnej, a nie dla każdego jesionu na posesji. Iniekcja dopniowa benzoesanem emamektyny, wykonywana przez licencjonowanego aplikatora mniej więcej w momencie rozwijania się liści wiosną, daje niezawodną ochronę na dwa do trzech lat na zabieg i musi być powtarzana tak długo, jak drzewo ma przetrwać, co w praktyce oznacza powtarzający się koszt do końca jego życia, a nie jednorazową naprawę. Entomolodzy z ośrodków doradztwa zwykle zalecają rozpoczęcie leczenia, gdy szmaragdowa jesionica zostanie potwierdzona w promieniu około 48 km, zanim korona wykaże jakiekolwiek podupadanie, ponieważ drzewo leczone po silnym zamieraniu rzadko się regeneruje. W przypadku jesionów już w złym stanie, osłabionych konstrukcyjnie lub niewartych powtarzającego się kosztu iniekcji, usunięcie, zanim pień jeszcze bardziej osłabnie, jest bezpieczniejszym i tańszym rozwiązaniem długoterminowym: martwy jesion zabity przez jesionicę szybko staje się kruchy i jest bardziej niebezpieczny do ścięcia niż drzewo zdrowe.

Amerykańskie drzewo przyuliczne, które za granicą stało się inwazyjne

Ta sama tolerancja na zalewanie i szybki wzrost, które uczyniły jesion pensylwański użytecznym na amerykańskich terenach zalewowych, sprawiły, że stał się problemem do opanowania w lasach łęgowych, do których go wprowadzono. Sadzony w Europie od XVIII wieku, zadomowił się i stał się lokalnie dominujący na odcinkach Dunaju, w tym wewnątrz chronionych lasów łęgowych w Austrii i na Ukrainie, gdzie jego roznoszone przez wiatr i wodę samary łatwo kiełkują na świeżo zalanym gruncie i wypierają rodzime drzewa w odnawiającym się podszycie. W Argentynie przeszedł podobną drogę: powszechnie sadzony jako drzewo cieniodajne i wiatrochronne w prowincjach Buenos Aires, Santa Fe, Cordoba i Entre Rios, zadomowił się w systemach terenów podmokłych, takich jak delta Parany, i jest dziś klasyfikowany jako gatunek inwazyjny o kontrolowanym użytkowaniu na mocy krajowych przepisów środowiskowych. Żaden z tych przypadków nie jest tak naprawdę zaskakujący: drzewo wyselekcjonowane za tolerowanie dokładnie takich warunków, jakie panują na naturalnym terenie zalewowym, będzie robić to samo wszędzie tam, gdzie taki teren istnieje.