Żywotnikowiec wschodni

Platycladus orientalis, sprzedawany jako żywotnikowiec wschodni, tuja chińska lub pod starszą nazwą Thuja orientalis, to jedyny gatunek w swoim rodzaju i jedna z najdłużej uprawianych roślin iglastych we wschodniej Azji, z pojedynczymi okazami stojącymi do dziś po wielu wiekach przy świątyniach i grobowcach cesarskich. Możesz odróżnić go od prawdziwej Thuja lupą: jego niewielkie szyszki są mięsiste i niebieskozielone przed dojrzeniem, z grubymi, haczykowatymi łuskami, w przeciwieństwie do suchych, papierowatych szyszek Thuja occidentalis czy Thuja plicata. W ogrodzie zdobywa uznanie jako gęsty, wolno rosnący zimozielony gatunek do strzyżonych żywopłotów, nasadzeń przy fundamentach i złocistych odmian karłowych w donicach, a upały, suszę i glebę zasadową znosi lepiej niż większość roślin sprzedawanych pod nazwą żywotnik.

Rodzaj jednogatunkowy, przemianowany w 1949 roku

Karol Linneusz opisał to drzewo po raz pierwszy jako Thuja orientalis w 1753 roku, grupując je z amerykańską Thuja occidentalis tylko dlatego, że oba miały łuskowate, zimozielone ulistnienie. Portugalski botanik Joao Franco przeniósł je do własnego rodzaju w 1949 roku, co odzwierciedla dziś uznana nazwa GBIF, Platycladus orientalis (L.) Franco, po tym jak budowa szyszek i bezskrzydłe nasiona wykazały, że jest tylko odlegle spokrewniony z prawdziwą Thuja. Biota orientalis to kolejny synonim, na który wciąż można trafić na starszych metkach w szkółkach i w starszych książkach ogrodniczych. Nazwa rodzajowa pochodzi od greckich słów platys, płaski, i klados, gałąź, opisujących spłaszczone, pionowo ułożone pędy ulistnienia, dzięki którym gatunek ten łatwo rozpoznać z daleka, jeszcze zanim sprawdzi się szyszki.

Zasięg naturalny i długa historia uprawy we wschodniej Azji

Plants of the World Online podaje jako zasięg naturalny rosyjski Daleki Wschód przez wschodnio-centralne Chiny i Koreę. Wieki sadzenia jako drzewa świętego przy świątyniach i grobowcach w Chinach, gdzie jego zimozielony charakter i długowieczność niosą symboliczne znaczenie, sprawiają, że populacje uprawne dziś znacznie przewyższają liczebnie populacje dzikie na większości tego zasięgu. Stamtąd trafił do ogrodów na całym świecie jako roślina na żywopłoty, ekrany i do donic, ceniona za to, że znosi upały, suszę i glebę zasadową wyraźnie lepiej niż amerykańskie i japońskie gatunki Thuja, z którymi bywa mylony w centrum ogrodniczym.

Wybór formy: od karłowych kul po złociste kolumny

Niewielu ogrodników sadzi gatunek dziki; handel szkółkarski opiera się niemal wyłącznie na odmianach wyhodowanych pod kątem rozmiaru i koloru ulistnienia. 'Aurea Nana', sprzedawana w Ameryce Północnej jako Berckman's Golden Arborvitae, tworzy gęsty, zaokrąglony krzew, który Missouri Botanical Garden wymienia jako osiągający około 1,5 m wysokości po dziesięciu latach, z jasnożółtym letnim ulistnieniem, które brązowieje przez zimę, i małymi owalnymi szyszkami do około 2 cm długości. Na przeciwnym biegunie wyprostowane, kolumnowe formy, takie jak 'Pyramidalis Aurea', są oceniane przez RHS na ostateczną wysokość od 8 do 12 m i rozpiętość od 2,5 do 4 m, osiąganą przez 20 do 50 lat, więc dojrzałe okazy czyta się raczej jako duże drzewo osłonowe niż krzew. Zwarte zielone odmiany, takie jak 'Compacta', oraz nitkowato ulistniona 'Juniperoides' wypełniają przestrzeń pomiędzy nimi, pasując do mniejszych rabat i donic. Przed sadzeniem blisko ścieżki czy muru sprawdź na metce docelowy rozmiar, ponieważ gatunek ten nie odrasta niezawodnie z gołego, bezlistnego drewna po przycięciu poza zieloną część pędu.

Światło, gleba i woda

Zapewnij mu pełne słońce dla najgęstszego, najbardziej zwartego wzrostu; RHS zaznacza, że toleruje też lekki cień, choć w głębszym cieniu ulistnienie z czasem się przerzedza. Jest niezwykle niewymagający pod względem gleby: dane RHS o odmianach wymieniają kredę, glinę, ił i piasek, oraz pH kwaśne, obojętne lub zasadowe jako w pełni tolerowane, o ile drenaż jest przyzwoity. North Carolina State Extension ocenia tempo wzrostu jako wolne i wskazuje mokre, podmokłe stanowiska jako jedyny warunek, którego roślina dobrze nie znosi. Po zadomowieniu program ogrodniczy University of Florida ocenia ją jako wysoce odporną na suszę, co odróżnia ją od lubiącej wilgoć Thuja occidentalis. Podlewaj nowe rośliny regularnie przez pierwsze dwa sezony wzrostu, w trakcie zadomawiania się korzeni, a potem w większości klimatów zastąp rutynowe podlewanie głębokim, rzadkim podlewaniem podczas okresów suszy.

Sadzenie i zakładanie żywopłotu lub ekranu

Sadź wiosną lub jesienią, aby korzenie miały łagodną pogodę do zadomowienia się, zanim nadejdzie letni upał lub zimowy chłód. Rozmieszczaj rośliny zgodnie z dojrzałą rozpiętością wybranej odmiany: karłowa kula potrzebuje znacznie mniej miejsca niż kolumnowa forma osłonowa docelowo osiągająca 3 do 4 m szerokości. Ponieważ gatunek ten słabo odrasta ze starego drewna, zdecyduj o wysokości i szerokości żywopłotu wcześnie i przycinaj corocznie lekko, zamiast czekać latami, a potem ciąć mocno. Rozmnażanie przebiega zwykłą drogą dla roślin iglastych: nasiona dla dzikiego gatunku, a sadzonki piętkowe z półzdrewniałego drewna pobierane latem dla odmian nazwanych, ponieważ siewki są zmienne i tylko sadzonki wiernie zachowują dokładny kolor i pokrój danej odmiany.

Mrozoodporność i uszkodzenia od śniegu

North Carolina State Extension ocenia mrozoodporność Platycladus orientalis w strefach USDA od 6 do 9, a RHS nadaje wyprostowanym odmianom ocenę H7 dla najzimniejszych zim kontynentalnych. Mróz rzadko bywa czynnikiem ograniczającym; problemem są uszkodzenia strukturalne. Ciężki śnieg lub oblodzenie mogą rozchylić lub złamać gałęzie u wyprostowanych, kolumnowych odmian, więc luźne związanie lub owinięcie młodej kolumny przed pierwszym ciężkim opadem śniegu w sezonie to tania polisa ubezpieczeniowa. Na cieplejszym krańcu zasięgu głównym ryzykiem przestaje być mróz, a staje się mokra, słabo przepuszczalna gleba, której gatunek ten nie lubi w żadnej temperaturze.

Szkodniki, choroby i uwaga o toksyczności

Uważaj na workowce budujące wrzecionowate oprzędy w ulistnieniu oraz przędziorki namnażające się w gęstym, słabo przewietrzonym żywopłocie; North Carolina State Extension wymienia też tarczniki, mszyce, gąsienice, chrząszcze drążące i wełnowce jako okazjonalnych gości na osłabionych roślinach. Dobra cyrkulacja powietrza i unikanie podmokłej gleby trzymają większość z nich w ryzach. Ulistnienie i nasiona mają długą historię zastosowania w tradycyjnej medycynie chińskiej, zawsze przetworzone, a nie spożywane na surowo, co samo w sobie jest sygnałem, że rośliny tej nie należy traktować jak pożywienia. Jeśli chodzi o bezpośrednią toksyczność dla zwierząt domowych, ASPCA nie opublikowała wpisu dla Platycladus orientalis pod tą nazwą ani pod starszymi synonimami, więc status dla kotów, psów czy koni nie może zostać jednoznacznie określony w żadną stronę. Traktuj tę lukę jako powód do ostrożności, a nie jako uspokojenie, i nie dopuszczaj, by zwierzęta domowe żuły opadłe ulistnienie czy szyszki.