Burak ćwikłowy

Burak ćwikłowy i boćwina to ten sam gatunek, Beta vulgaris, wyselekcjonowany w dwóch przeciwnych kierunkach: odmiany buraka kierują cukier i barwnik do nabrzmiałego korzenia palowego, a odmiany boćwiny wyhodowano tak, żeby opierały się wybijaniu w pęd i wciąż wypuszczały nowe liście z niskiej szyjki korzeniowej, zamiast magazynować energię pod ziemią. Jeśli na torebce widnieje „burak”, spodziewaj się zbioru korzeni po siedmiu, dziewięciu tygodniach; jeśli „boćwina”, spodziewaj się za to ścinania liści z tej samej rośliny przez wiele miesięcy. Obie rośliny mają cechy, na których potykają się początkujący ogrodnicy: nasiono to w rzeczywistości suszony kłębuszek złożony z kilku prawdziwych nasion, a nie z jednego, i obie wybijają w pęd nasienny, jeśli chłody zaskoczą je jako młode rośliny. To, czym się różnią, opisano poniżej.

Burak czy boćwina: jeden gatunek, dwa rodzaje zbiorów

University of Maryland Extension uprawia obie rośliny według tego samego kalendarza dla upraw chłodnego sezonu, wysiewanych bezpośrednio do gruntu od połowy wiosny albo późnym latem, tolerujących lekki przymrozek, i dlatego ten sam poradnik obejmuje obie: samo nasiono, przerywka, ryzyko wybijania w pęd i wrażliwość na bor opisane poniżej dotyczą tej rośliny, która akurat rośnie w ziemi. Odmiany buraka jadalnego wyciąga się w całości dla korzenia; odmiany boćwiny pozostawia się na miejscu i ścina liść po liściu, więc traktowanie boćwiny jak buraka, wyciąganie jej wcześnie po korzeń, marnuje większość tego, do czego została wyhodowana.

Siew kłębuszków nasiennych i przerywka

To, co wygląda na jedno nasiono buraka czy boćwiny, jest w rzeczywistości suszonym owocem zrośniętym wokół dwóch do pięciu prawdziwych nasion, więc rząd wysiany w normalnej rozstawie i tak wzejdzie w gęstych, małych kępkach, chyba że na torebce wyraźnie napisano „jednonasienne”. University of Maryland Extension zaleca wysiew kłębuszków nasiennych w rozstawie około 5 cm we wszystkich kierunkach, przykrytych warstwą 1 cm drobnej ziemi, a następnie ręczną przerywkę, gdy siewki osiągną około 5 cm wysokości, do docelowej rozstawy 7,5 cm; same przerzedzone siewki są na tyle delikatne, że nadają się do sałatki, zamiast je wyrzucać. Pominięcie przerywki nie zabija rzędu, oznacza jedynie, że każdy korzeń w kępce pozostanie mały i ściśnięty, bo tylko jedna siewka z kłębuszka może rozwinąć się w pełnowymiarowy korzeń albo pełną główkę liści boćwiny.

Wybijanie w pęd: co chłody robią młodym roślinom

Siewki buraka i boćwiny jaryzują się, czyli utrwalony chłód przygotowuje je do zakwitnięcia, łatwiej niż większość warzyw: SDSU Extension zaznacza, że temperatury 5-9°C utrzymujące się od jednego do pięciu tygodni wystarczą, żeby to wywołać, a siewka może to „złapać” z niczego bardziej dramatycznego niż nietypowo chłodny okres wiosną, na długo zanim pojawi się jakikolwiek przymrozek. Po zajaryzowaniu roślina zaczyna wyciągać zmagazynowane cukry z powrotem z korzenia i przekierowywać je do pędu kwiatowego, a rezultatem jest wybita w pęd roślina z twardym, gorzkim, zdrewniałym korzeniem albo z żyłkami liści, które robią się włókniste, i sezon jest wtedy właściwie skończony, bez względu na to, ile jeszcze zostało ciepłej pogody. Praktycznym rozwiązaniem jest odpowiednie wyczucie czasu: wstrzymać się z wiosennym siewem, aż miną najzimniejsze noce, albo użyć włókniny, żeby ochronić siewki przez ostatnie chłody.

Niedobór boru i czarne serce

Czarne serce to skutek niedoboru boru w korzeniu buraka lub boćwiny: wewnątrz miąższu pojawiają się czarne, korkowate plamy, najmłodsze liście w szyjce robią się kruche i zamierają, tworząc skarlałą rozetę, a Utah State University Extension zaznacza, że zaburzenie to pojawia się szczególnie w glebach o wysokim pH, gdzie obecny już bor staje się mniej dostępny dla korzeni, a nie naprawdę go brakuje. Rzadko daje o sobie znać wcześnie; zewnętrzne liście mogą wyglądać zupełnie normalnie, podczas gdy środek korzenia jest już naznaczony, dlatego burak, który wygląda dobrze po wyciągnięciu w całości, czasem ujawnia ciemne, korkowate smugi dopiero po przekrojeniu. Zbadanie gleby przed sadzeniem i skorygowanie pH w kierunku zakresu 6,0-7,0, zalecanego przez University of Maryland Extension dla tej uprawy, robi więcej dla zapobiegania niż dodatkowe podlewanie po pojawieniu się objawów.

Miniarka na liściach

Miniarka burakowa, Pegomya hyoscyami, składa skupiska białych jaj na spodniej stronie liści buraka i boćwiny, a University of Maryland Extension jest bardzo konkretny co do problemu z czasem, jaki to stwarza: po wylęgnięciu się larwy od razu wgryzają się w tkankę liścia i żerują między jego górną a dolną powierzchnią, więc oprysk zastosowany po rozpoczęciu żerowania nie jest w stanie do nich dotrzeć. To, co po nich zostaje, to blada, kręta plama, która może pochłonąć większość liścia, jeśli pracuje nad nią kilka larw naraz. Sprawdzanie spodniej strony młodych liści pod kątem skupisk jaj, a następnie zeskrobywanie lub rozgniatanie ich przed wylęgiem, pozwala uchwycić problem, gdy jeszcze da się mu zapobiec; włóknina założona przed pojawieniem się aktywnych much całkowicie chroni liście, a mocno zaminowane liście lepiej oberwać i zniszczyć, niż zostawić jako pożywienie dla drugiego pokolenia.

Wyciąganie i przechowywanie buraka

Buraki jadalne są gotowe 50-60 dni po bezpośrednim wysiewie, według University of Maryland Extension, i wyciąga się je, gdy „barki” korzenia mają 2,5-7,5 cm średnicy; pozostawione dłużej, korzenie drewnieją i mogą rozwinąć te same wewnętrzne pierścienie, które powstają ze stresu, a nie z niedoboru boru. Skręć lub odetnij nać około 2,5 cm nad szyjką korzeniową, zamiast ją wyrywać, bo burak wciąż ciągnący za sobą liście traci przez nie wilgoć podczas przechowywania. UMD zaleca przechowywanie zebranych korzeni w chłodzie i wilgoci, w temperaturze 0°C i przy wilgotności względnej około 95 procent, nieumyte, jedynie ręcznie oczyszczone z ziemi, ponieważ woda pozostawiona na skórce sprzyja gniciu; korzenie ułożone warstwami w lekko wilgotnym piasku w chłodnym miejscu albo luźno zapakowane w szufladzie na warzywa w lodówce, w obu przypadkach wytrzymują w takich warunkach miesiącami.

Boćwina: ścinanie zewnętrznych liści bez zatrzymywania wzrostu rośliny

Boćwina wynagradza inną logikę zbioru niż burak, bo plonem, który się zbiera, jest liść, a nie korzeń wyciągany jednorazowo. University of Maryland Extension opisuje ścinanie największych, zewnętrznych liści blisko szyjki korzeniowej, około 2,5 cm nad ziemią, pozostawiając nietknięte małe, wewnętrzne liście, żeby dalej rosły; wykonywane w ten sposób, jedno nasadzenie wciąż wytwarza nowe liście przez wiele miesięcy, zamiast być zebranym za jednym razem. Wyrywanie albo wykręcanie liścia zamiast jego ścięcia grozi naderwaniem samej szyjki korzeniowej, z której bierze się cały nowy wzrost, więc czyste cięcie nożem albo sekatorem jest warte tych kilku dodatkowych sekund. Boćwina zbierana w ten sposób jest zwykle wciąż plenna długo po tym, jak burak posadzony w tym samym sezonie został już wyciągnięty i zjedzony.