Batat

Ukorzeniona sadzonka pędu Ipomoea batatas potrafi wypuścić nowe liście w ciągu tygodnia, dlatego tak wielu ogrodników poznaje tę roślinę najpierw w słoiku z wodą na parapecie, zanim w ogóle posadzi ją na zewnątrz. Ten sam gatunek daje dwie różne rośliny w zależności od tego, po co się go uprawia: żółtozielone, purpurowe lub pstrolistne odmiany sprzedawane jako pnącze ozdobne do koszy wiszących i skrzynek balkonowych, oraz prostsze w liściu odmiany polowe uprawiane dla jadalnych bulwiastych korzeni. Obie formy mają taką samą pielęgnację, ten sam bujny, rozłożysty pokrój i tę samą nietolerancję mrozu.

Pnącze ozdobne czy roślina jadalna: sprawdź, co właściwie kupiłeś

Odmiany szkółkarskie, takie jak 'Margarita' (limonkowe, sercowate liście) i 'Blackie' (niemal czarne, głęboko wcięte liście), wyhodowano z myślą o kolorze i gęstości liści, a nie o dużych korzeniach zapasowych; wciąż tworzą małe bulwy, ale to efekt uboczny. Odmiany polowe, sprzedawane jako korzenie sadzeniaki lub rozsada, kierują energię w wrzecionowate jadalne korzenie i mają prostsze, zielone liście. Jeśli etykieta nie mówi, z jaką odmianą masz do czynienia, obserwuj pokrój rośliny: odmiany ozdobne rozgałęziają się nisko i tworzą kopiec, zanim zaczną się rozpełzać, a odmiany produkcyjne wypuszczają długie rozłogi z mniejszą liczbą pędów bocznych.

Światło i stanowisko

Zapewnij pełne słońce do lekkiego popołudniowego cienia. Przy pełnym słońcu odmiany ozdobne najlepiej zachowują kolor liści: Margarita pozostaje limonkowa zamiast blaknąć w stronę zwykłej zieleni, a Blackie ciemnieje bliżej czerni. W domu jasne okno wychodzące na południe lub zachód, z kilkoma godzinami bezpośredniego światła, chroni sadzonkę na parapecie przed wyciąganiem się i wybujałym wzrostem. Na zewnątrz roślina toleruje półcień, ale rośnie tam wolniej i mniej kwitnie.

Gleba i sadzenie

Sadź w luźnej, dobrze przepuszczalnej glebie; ciężka lub zbita glina daje długie, włókniste jadalne korzenie i sprzyja zgniliźnie korzeni, która pojawia się, gdy gleba utrzymuje się poniżej około 10°C. Rozsadę lub ukorzenione sadzonki sadź w odstępach około 30 cm, w rzędach oddalonych o 90 do 120 cm, jeśli chcesz, by pędy wypełniły przestrzeń między nimi w ciągu jednego sezonu. Dla odmian jadalnych pH gleby około 5,8 do 6 utrzymuje w ryzach parch, chorobę grzybową plamiącą skórkę; płodozmian co kilka lat robi więcej przeciw tej chorobie niż jakikolwiek oprysk.

Podlewanie

Świeżo posadzoną rozsadę podlewaj codziennie przez pierwsze dwa tygodnie, w czasie ukorzeniania, a potem przejdź na cotygodniowe, dokładne podlewanie, około 1,2 cm wody tygodniowo wystarcza, gdy pęd już się rozrasta. Ustabilizowane rośliny mają umiarkowane potrzeby wodne i przy przesuszeniu widocznie więdną, zamiast się przesuszać do chrupkości, więc opadające liście w popołudniowym upale to sygnał, by podlać, a nie powód do alarmu. Jeśli uprawiasz roślinę dla bulw, w ostatnich trzech do czterech tygodni przed zbiorem gwałtownie ogranicz podlewanie; mokra gleba pod koniec sezonu powoduje pękanie i rozrywanie korzeni.

Nawożenie

To roślina, która karze hojność w azocie: gleba zbyt bogata w ten pierwiastek daje gąszcz liściastego pędu i niewiele lub żadnych użytecznych korzeni. Przed sadzeniem wmieszaj w grządkę 2 do 5 cm kompostu, zamiast nawozić przez cały sezon, a przy sadzeniu dodaj mączkę kostną, jeśli zależy ci na tworzeniu korzeni. Wyjątkiem są okazy w pojemnikach i koszach wiszących, uprawiane wyłącznie dla liści, którym można podawać rozcieńczony nawóz uniwersalny raz w miesiącu przez lato, bo nie ma tu bulw do ochrony.

Rozmnażanie z sadzonek i rozsady

To popisowa sztuczka tej rośliny. Utnij fragment pędu z dwoma lub trzema węzłami liściowymi, usuń liście z dolnych dwóch trzecich, a ucięty koniec wstaw do szklanki z wodą; korzenie pojawiają się z węzłów w ciągu około dziesięciu dni, a sadzonka jest gotowa do posadzenia w doniczce lub na zewnątrz dwa do trzech tygodni później. Aby wyhodować rozsadę z myślą o jadalnym plonie, zawieś całą bulwę do połowy zanurzoną w wodzie lub zakop ją w wilgotnym piasku; pędy wyrastają na całej jej długości, a każdy, który wypuścił już kilka własnych korzeni, można odkręcić lub odciąć i posadzić jako osobną roślinę.

Szkodniki, choroby i częste błędy

Parch zostawia ciemne, papierowate plamy na skórce przechowywanych korzeni; żyje w glebie, więc lepiej stosować płodozmian i zaczynać od rozsady wolnej od choroby, niż leczyć ją po fakcie. Nornice, myszy i sarny traktują grządkę z zawiązującymi się bulwami jak spiżarnię, a fizyczna bariera, taka jak siatka druciana lub podniesiona grządka, działa skuteczniej niż jakikolwiek repelent. Najczęstszym błędem przy odmianach ozdobnych jest sadzenie ich w cieniu i żyznej glebie w nadziei, że utrzymają żywy szkółkarski kolor; zamiast tego liście blakną, a wzrost staje się wybujały. Najczęstszym błędem przy odmianach jadalnych jest pozostawienie ich w ziemi po pierwszym lekkim przymrozku, co skraca trwałość podczas przechowywania, nawet jeśli mróz nie dotknął bezpośrednio korzeni.

Zbiór i zimowanie

Wykopuj jadalne korzenie mniej więcej w czasie pierwszego jesiennego przymrozku, używając widł ogrodowych z dala od szyjki korzeniowej, by nie nakłuć bulw. Pozostaw je do przeschnięcia na ziemi przez dwie lub trzy godziny, a potem susz w wysokiej wilgotności przez dziesięć do czternastu dni w temperaturze 27 do 29°C, luźno zamknięta torba foliowa z kilkoma nacięciami sprawdza się bez dedykowanego pomieszczenia do suszenia, zanim przejdziesz do przechowywania w ciemności w temperaturze 13 do 16°C. Poza swoim obszarem mrozoodporności cała roślina ginie przy pierwszym prawdziwym mrozie; ogrodnicy w chłodniejszym klimacie albo wnoszą ulubione pnącze ozdobne do domu jako ukorzenioną sadzonkę, zanim nadejdzie chłód, albo traktują wzrost tego sezonu jako jednoroczny i zaczynają od nowa z nowej rozsady lub sadzonek następnej wiosny.