Groch zwyczajny (groszek ogrodowy)

Świeżo kupiona torebka nasion grochu albo siewka już wyciągająca się w poszukiwaniu czegoś, po czym mogłaby się wspinać, to roślina, która szybko potrzebuje dwóch rzeczy: chłodnej, wilgotnej gleby, w którą wpuści korzenie, i czegoś cienkiego do uchwycenia w ciągu tygodnia lub dwóch od wykiełkowania. Groch ogrodowy to roślina jednoroczna chłodnej pory, wysiewana, gdy tylko gleba nadaje się do uprawy, i kończąca cykl przed nastaniem letnich upałów, a niemal każdy wczesny błąd w jej uprawie wynika z siewu zbyt głębokiego, zbyt późnego albo bez wcześniej ustawionej podpory. Strąki, do których dążysz, są gotowe już po dwunastu tygodniach przy najwcześniejszych odmianach, więc niewiele tracisz, zaczynając od nowa po nieudanym siewie.

Zmiana nazwy, o której warto wiedzieć

GBIF klasyfikuje dziś groch ogrodowy jako Lathyrus oleraceus zamiast dobrze znanego Pisum sativum, włączając rodzaj Pisum do Lathyrus po tym, jak badania DNA wykazały, że oba nie są wystarczająco odrębne, by stanowić osobne rodzaje. To umieszcza roślinę, którą jemy, w tym samym rodzaju co Lathyrus odoratus, ozdobny groszek pachnący, a te dwie łatwo pomylić po samej nazwie. To nie ta sama roślina: groszek pachnący uprawia się dla zapachu i koloru kwiatów, a jego nasiona i strąki są toksyczne, podczas gdy groch ogrodowy opisany w tym poradniku to roślina jadalna, hodowana od wieków na słodkie, mączyste lub chrupiące strąki, zależnie od typu. Torebki nasion i większość poradników ogrodniczych wciąż podają Pisum sativum, i ta nazwa nie jest błędna, tylko przestarzała; obie nazwy odnoszą się do rośliny opisanej tutaj.

Wybór typu: łuskany, cukrowy i płaski

Groch łuskany, czasem nazywany zwykłym lub ogrodowym, uprawia się dla okrągłych nasion wewnątrz strąka zbyt włóknistego, by go jeść; groch cukrowy ma gruby, słodki strąk, który pozostaje wystarczająco kruchy, by zjeść go w całości nawet po napęcznieniu nasion w środku; groch płaski, czyli cukrowy groszek chiński (mangetout), zrywa się płasko i młodo, zanim nasiona w środku zaczną się zaznaczać jako wypukłości, i robi się mączysty i twardy, jeśli zostanie zbyt długo na pędzie. Wysokość różni się równie mocno jak typ strąka: odmiany karłowe, jak Kelvedon Wonder czy Douce Provence, osiągają najwyżej 45 cm i utrzymują się same bez pomocy, podczas gdy wyższe odmiany główne pną się do 1,5 do 1,8 m i bez siatki lub tyczek zapadają się w splątaną matę.

Siew i kiełkowanie

Siej na głębokość 2 do 5 cm w rozstawie około 7,5 cm, w pojedynczym rządku albo w rowku o płaskim dnie na tyle szerokim, by pomieścić trzy przesunięte względem siebie rządki; poczekaj, aż gleba ogrzeje się do co najmniej 10 stopni C, ponieważ zimniejszy grunt po prostu gnije nasiona zamiast utrzymywać je w uśpieniu. Kiełkowanie trwa od sześciu dni w ciepłej glebie do ponad dwóch tygodni w chłodną wiosnę, a namoczenie nasion na noc przed siewem skraca to oczekiwanie o dzień lub dwa. Myszy wykopują i zjadają świeżo wysiane nasiona z zaskakującą skutecznością, więc tam, gdzie to znany problem, wysiewaj nasiona pod osłoną w doniczkach lub modułach i przesadzaj po pojawieniu się pierwszych prawdziwych liści, zamiast ryzykować gołym rządkiem na zewnątrz.

Podpory i rozstaw

Groch wspina się, owijając drucikowate wąsy czepne na końcu każdego liścia wokół wszystkiego, co jest wystarczająco cienkie, by je uchwycić, a nie owijając całą łodygą jak fasola, więc podpora musi dawać wąsom coś do zamknięcia w zasięgu rosnącego wierzchołka: gałązki grochowe wbite przy siewie dla odmian karłowych oraz siatka lub siatka ogrodzeniowa rozpięta między słupkami dla wszystkiego powyżej około 60 cm. Rozstaw rządki mniej więcej na wysokość odmiany, więc rządek 1,2-metrowego grochu głównego potrzebuje około 1,2 m do kolejnego rządka, inaczej ten dalszy zacieni bliższy do połowy lata. Wąs, który przez dzień lub dwa nie znalazł niczego do uchwycenia, zaczyna się skręcać wokół siebie i słabnie, więc ustaw podporę zanim, a nie po tym, jak siewki jej potrzebują.

Słońce, gleba i podlewanie

Groch potrzebuje osłoniętego miejsca w pełnym słońcu, ponieważ wiatr rozchwiewa wysokie rządki na podporach, a chłodne zagłębienia spowalniają kwitnienie. Toleruje glebę wapienną, gliniastą, próchniczną lub piaszczystą, o ile jest przepuszczalna, a jednocześnie wilgotna, przy pH mniej więcej 5,8 do 7; wkopanie kilku wiader kompostu lub dobrze przegniłego obornika na metr kwadratowy przed siewem wystarcza dla większości plonów bez dodatkowego nawożenia. Podlewaj glebę, a nie liście, ponieważ mokre ulistnienie to najszybsza droga do mączniaka. Najważniejsze podlewanie przypada, gdy otwierają się pierwsze kwiaty: dokładne podlanie wtedy, powtórzone jakieś dwa tygodnie później, gdy strąki się wypełniają, daje więcej niż częste, ale słabe podlewanie przez resztę sezonu, a mniej więcej 2,5 cm wody tygodniowo pokrywa większość tej potrzeby, jeśli brakuje deszczu.

Kwitnienie, wypełnianie strąków i zbiory

Kwiaty otwierają się białe, różowe lub liliowe zależnie od odmiany, od jednego do trzech na szypułce, a każdy zapylony kwiat nabrzmiewa w strąk mieszczący pięć do dziesięciu nasion. Czas do pierwszego zbioru sięga od mniej więcej dwunastu tygodni przy najwcześniejszych odmianach do szesnastu tygodni przy odmianach głównych, czyli ogólnie pięćdziesiąt do siedemdziesięciu dni; roślina pozostawiona, by w pełni dojrzały pierwsze strąki, wolniej zawiązuje kolejne, więc zbieranie po trochu i często, co dwa lub trzy dni od początku plonowania, utrzymuje pędy w produkcji dłużej niż jeden duży zbiór na końcu. Zbieraj groch łuskany, gdy strąk jest okrągły i mocno wypełniony, ale wciąż jasnozielony, groszek cukrowy przy długości około 5 do 7,5 cm, zanim nasiona zaznaczą się jako wypukłości, a groch cukrowy, gdy cały strąk jest pękaty i błyszczący, a nie płaski.

Częste szkodniki i choroby

Poza myszami podczas siewu, gołębie obgryzają młode pędy do gołych łodyg tam, gdzie sięgną do rządka, więc siatka liczy się równie mocno dla siewek, jak i dla dojrzewających strąków; ślimaki nagie i winniczki robią tę samą szkodę niżej. Gąsienice zwójki grochowej wylęgają się z jaj złożonych na otwartych kwiatach i wgryzają się w rozwijający się strąk, zostawiając larwę w nasionach, które z zewnątrz wyglądały czysto, problem gorszy na plonach kwitnących w okresie od wczesnego do środkowego lata niż na bardzo wczesnych lub bardzo późnych siewach. Oprzędzik pręgowany wycina schludny, wycinany brzeg wzdłuż liści, zwykle bardziej szpecący niż szkodliwy na dojrzałej roślinie. Mączniak prawdziwy, blady, mączysty nalot na liściach i łodygach, narasta na suchej glebie i w zbyt gęstych rządkach późnym sezonem; rozstawienie roślin dla przepływu powietrza i utrzymanie strefy korzeniowej od wysychania robi więcej dla zapobiegania niż jakikolwiek opryskany później środek. Na ciężkim, słabo przepuszczalnym gruncie fuzarioza i zgnilizna korzeni mogą zżółknąć i zahamować wzrost całych rządków, co jest kolejnym powodem, dla którego groch potrzebuje gleby przepuszczalnej, ale zarazem wilgotnej.

Po zbiorach: dokarmianie następnego plonu

Blade brodawki wzdłuż korzeni goszczą bakterie ryzobium, które pobierają azot z powietrza i magazynują go w formie użytecznej najpierw dla rośliny, a potem dla gleby; zdrowy rządek ma widocznie guzowate korzenie, a nie gładkie, jeśli wykopiesz jeden, by sprawdzić. Gdy zbiory są skończone, przetnij rośliny przy poziomie gleby zamiast je wyrywać, zostawiając te bogate w azot korzenie do rozłożenia się na miejscu. Zasadzenie w tym samym miejscu w kolejnym sezonie rośliny łaknącej azotu, jak kapustne, od razu wykorzystuje ten zmagazynowany azot, co jest jednym z niewielu naprawdę darmowych zasobów dostępnych w płodozmianie warzywnym.