Trawa kikuju

Trawa, która ukrywa własne kwiaty

Cenchrus clandestinus, znana lepiej jako trawa kikuju, to płożąca się bylina z wyżynnych traw wschodniej Afryki. GBIF i Plants of the World Online zgodnie podają jej naturalny zasięg od Erytrei na południe przez tropikalną Afrykę, a nazwę zwyczajową zawdzięcza ludowi Kikuju z centralnych wyżyn Kenii, gdzie dokonano pierwszych zbiorów botanicznych. Bardziej wymowny jest epitet gatunkowy: clandestinus znaczy „ukryty” i opisuje prawdziwą osobliwość tej rośliny. W przeciwieństwie do większości traw, kikuju nie wynosi swoich kwiatów na odsłonięty kłos nasienny. Kłoski pozostają schowane u nasady pochwy liściowej, a na zewnątrz wystają jedynie blade, nitkowate znamiona i kremowe pylniki, które łapią pyłek niesiony wiatrem. Jeśli trawnik, który wszyscy nazywają trawą, nigdy nie wydaje się kwitnąć, to właśnie dlatego: kwitnie nieustannie, tyle że poza zasięgiem wzroku.

To, na czym właściwie stoisz, jest matą zbudowaną z dwóch struktur rozprzestrzeniających się jednocześnie: mięsistych rozłogów naziemnych i podziemnych kłączy sięgających 2,5 do 10 cm w głąb. Oba ukorzeniają się wszędzie tam, gdzie węzeł dotyka gleby, i tak z jednego fragmentu powstaje cały trawnik. Liście są jasnozielone, długości 2,5 do 25 cm, o zaostrzonym czubku i płaskiej blaszce szerokości około 3 do 6 mm. Cechą rozpoznawczą, zwłaszcza obok trawy bermudzkiej, jest kołnierz liściowy: zamiast błoniastego języczka, kikuju ma na nim gęstą frędzlę włosków.

Zakładanie trawnika lub pastwiska

Kikuju to trawa ciepłolubna, która ukorzenia się najszybciej, gdy gleba jest już ciepła, od wiosny do wczesnej jesieni w większości klimatów. W większości ogrodów przydomowych sadzi się ją z sadzonek, rozłogów lub darni, a nie z nasion, ponieważ niemal każdy fragment łodygi ukorzenia się w węźle. Tam, gdzie stosuje się nasiona, wierzchnie 2,5 cm gleby trzeba utrzymywać stale wilgotne; kiełkowanie i wczesne ukorzenianie wymagają częstego, lekkiego podlewania, dopóki młode rośliny nie zapuszczą własnych korzeni. Po ukorzenieniu wzrost jest szybki jak na trawę trawnikową: pędy mogą wydłużać się o ponad 2,5 cm dziennie, a niekontrolowana kępa rozrasta się na zewnątrz o mniej więcej 0,4 m² miesięcznie, jeśli nic jej nie hamuje. To właśnie to tempo stanowi cały urok szybkiego trawnika i cały problem dla rabaty posadzonej obok niego.

Koszenie bez oskalpowania trawnika

Kikuju toleruje naprawdę niskie koszenie, przeżywając cięcia poniżej 1,3 cm bez zamierania, co jest niezwykłe jak na tak żywotną trawę. Pozostawiona bez koszenia, sięga około 46 cm i opada w nieporządną, splątaną warstwę. Większość przydomowych trawników utrzymuje się na wysokości od 2,5 do 7,5 cm, koszonych na tyle często, by żadne pojedyncze koszenie nie usuwało więcej niż jedną trzecią blaszki liścia. Zbyt mocne i zbyt rzadkie koszenie daje odwrotny skutek, niż można by się spodziewać po tak wytrzymałej trawie: powoduje oskalpowanie, zostawiając blade, jakby gołe łaty, gdzie gruba mata rozłogów jest odsłonięta zamiast przykryta. Częste koszenie ma też skutek uboczny, o którym warto wiedzieć: pobudza kwitnienie i zawiązywanie nasion, co jest jednym ze sposobów, w jaki kikuju rozprzestrzenia się poza miejsce posadzenia.

Podlewanie i regeneracja po suszy

Wzrost jest najbujniejszy przy regularnej wilgoci przez ciepłe miesiące; UC Cooperative Extension zaznacza, że gatunek preferuje wilgotne warunki dla aktywnego wzrostu. Mimo to ustabilizowana kępa jest wybaczająca. Korzenie i kłącza mają wystarczający zapas, by murawa mogła zbrązowieć w czasie suszy i zazielenić się z powrotem w ciągu kilku dni od pierwszego prawdziwego deszczu lub podlania, zamiast obumrzeć całkowicie, tak jak zrobiłby to płytko ukorzeniony trawnik chłodnej pory. Nowe nasadzenia są wyjątkiem: sadzonki, rozłogi i nasiona przez pierwszych kilka tygodni potrzebują stałej wilgoci przy powierzchni, dopóki korzenie nie sięgną głębiej.

Gleba, żyzność i słońce

Kikuju nie jest wybredna co do tekstury gleby, rozprzestrzenia się jednakowo w glinie, ziemi próchnicznej i piasku, a UC Cooperative Extension wyraźnie zaznacza, że toleruje niską żyzność, w przeciwieństwie do wielu traw trawnikowych, które szybko przerzedzają się na ubogiej ziemi. Intensywne nawożenie prędzej spowoduje problemy z warstwą darniową i koszeniem, niż poprawi trawnik. Najlepiej radzi sobie w pełnym słońcu, ale niezwykłe jak na trawę ciepłolubną, UC Extension ocenia ją też jako dobrze radzącą sobie w warunkach stosunkowo cienistych, co jest realną przewagą nad trawą bermudzką sadzoną pod drzewami lub przy budynku.

Zimowy spoczynek i chłód

Prawdziwym ograniczeniem kikuju jest chłód. Aktywny wzrost przebiega w zakresie mniej więcej 15 do 32°C, a roślina znosi upał do 38°C bez problemu, ale ma słabą tolerancję na zimno i przechodzi w spoczynek przy pierwszym silnym przymrozku. W klimatach z prawdziwymi zimami trawniki w głębi lądu zwykle brązowieją pod koniec listopada i pozostają uśpione do lutego lub marca. Na łagodnych wybrzeżach lub ogólnie w klimatach wolnych od przymrozków często pozostaje zielona przez cały rok. Nie ma niezawodnego sposobu na wymuszenie zimowego koloru, tak jak robi się to poprzez dosiew niektórych trawników ciepłolubnych; roślina po prostu przeczekuje chłód.

Jak nie dopuścić do ucieczki z trawnika

Cecha, która czyni kikuju łatwym trawnikiem, poza koszoną granicą staje się prawdziwym problemem. UC Cooperative Extension opisuje ją jako niezwykle agresywny wieloletni chwast, gdy tylko wymknie się spod uprawy, tworzący grube maty, które duszą grządki ogrodowe, zagłuszają wolniej rosnące rośliny i stwarzają ryzyko potknięcia się w trawie tam, gdzie nie jest pożądana. Została wprowadzona na przykład do Kalifornii około 1918 roku w celu ochrony przed erozją na brzegach rowów, i stamtąd stała się gatunkiem uznanym za chwast. Rozprzestrzenia się na trzy sposoby jednocześnie: nasionami, roznoszonymi przez wiatr i sprzęt do koszenia; żywymi fragmentami łodyg, bo niemal każdy fragment z węzłem ukorzenia się tam, gdzie wyląduje; oraz rozłogami lub kłączami, które po prostu wrastają pod lub wokół fizycznej krawędzi zbyt płytkiej, by je zatrzymać.

• Wbij pas obrzeżowy na głębokość co najmniej 15 do 20 cm w ziemię między trawnikiem kikuju a każdą rabatą wartą ochrony.
• Wykopuj nowe kępy, dopóki są małe. Gdy się już zadomowią, ręczne wyrywanie rzadko usuwa każdy fragment rozłogu.
• Unikaj przekopywania lub uprawy glebogryzarką tam, gdzie występuje kikuju, bo rozdrabnia kłącza na fragmenty, z których każdy ukorzenia się osobno, co pogarsza inwazję.
• Czyść kosiarki i narzędzia przed przechodzeniem między zainfekowanym obszarem a czystą ziemią.

Szkodniki, choroby i bezpieczeństwo zwierząt

Główną chorobą specyficzną dla tego gatunku jest żółtaczka kikuju, wywoływana przez grzyb Verrucalvus flavofaciens. Objawia się okrągłymi żółtymi plamami o średnicy od około 10 cm do 1 m, które rozszerzają się na zewnątrz, podczas gdy środek obumiera i nigdy nie odrasta. Obecnie nie zarejestrowano na nią żadnego fungicydu; intensywny, pełny program nawożenia może maskować objawy, ale nie wyleczy podstawowej infekcji, a mocno dotknięte trawniki zwykle łata się, wykopując martwe środki i sadząc na nowo. Mszyce i gąsienicówki czasem namnażają się na bujnej, przenawożonej murawie, ale rzadko wymagają więcej niż mocnego spryskania wężem. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo, trawa kikuju nie figuruje na listach roślin toksycznych ani nietoksycznych ASPCA dla psów, kotów czy koni, i od stulecia jest wypasana jako pastwisko dla bydła i owiec w ciepłych klimatach, nie będąc traktowana jako zagrożenie dla inwentarza w normalnych warunkach.