Bodziszek cuchnący

Niska, paprociowato wyglądająca roślina o drucianych, czerwonych łodygach i drobnych, pięciopłatkowych różowych kwiatach, wydzielająca ostry, nieprzyjemny zapach w chwili, gdy liść zostanie zgnieciony: taka kombinacja na zacienionej rabacie, żwirowej ścieżce czy w szczelinie muru to niemal zawsze Geranium robertianum, powszechnie zwana bodziszkiem cuchnącym. Klasyfikacja zaakceptowana przez GBIF umieszcza go w rodzinie Geraniaceae, rodzaju Geranium, i jest to naprawdę jeden z najłatwiejszych chwastów do usunięcia w ogrodzie: cała roślina zwykle daje się wyciągnąć jednym szarpnięciem. To, czy warto ją w ogóle wyrywać i jak pilnie, zależy od tego, gdzie się pojawiła, a w niektórych częściach Stanów Zjednoczonych także od tego, co mówi lokalne prawo.

Jak rozpoznać bodziszka cuchnącego: czerwone łodygi, koronkowe liście, różowe kwiaty

Liście są głęboko podzielone na trzy główne łaty, co nadaje każdemu z nich koronkowy, niemal paprociowy wygląd, i osadzone są na łodygach pokrytych drobnymi włoskami, które przechodzą od zieleni do wyraźnej czerwieni, pogłębiającej się jeszcze w suchych lub słonecznych miejscach albo wraz z nadejściem jesieni. Kwiaty są drobne, około centymetra średnicy, o pięciu różowych do różowo-fioletowych płatkach, czasem białych, i pojawiają się od wiosny do jesieni, a nie w jednym krótkim rzucie. Cała roślina ma pokrój rozłożysty i rozgałęziony, a nie wyprostowany, i osiąga co najwyżej mniej więcej 40 cm wysokości i szerokości, choć roślina zakorzeniona w suchej szczelinie muru pozostanie znacznie mniejsza.

Prawdziwy bodziszek, nie ogrodowa pelargonia

Nazwa stale wprowadza w błąd: intensywnie czerwone lub różowe rośliny sprzedawane w centrach ogrodniczych i w wiszących koszach jako pelargonie geraniowe to niemal zawsze Pelargonium, spokrewniony, ale osobny rodzaj, w większości wrażliwych na mróz gatunków południowoafrykańskich, które trzeba przed przymrozkiem wnieść do domu. Bodziszek cuchnący to prawdziwy Geranium, rodzaj, którego angielska nazwa cranesbill (dosłownie żurawi dziób) pochodzi od długiego, dziobiastego owocu, wspólnego dla obu rodzajów. To rozróżnienie to nie tylko ciekawostka taksonomiczna. Ma znaczenie dla pielęgnacji, bo bodziszek cuchnący jest w pełni mrozoodporną, samosiejną dziką rośliną jednoroczną lub dwuletnią, a nie delikatną rośliną doniczkową, i ma znaczenie przy sprawdzaniu toksyczności, bo wyszukiwanie toksyczności geranium zwykle zwraca dane dla Pelargonium, a nie dla tego gatunku.

Skąd nazwa cuchnący bodziszek

Złamanie łodygi albo zgniecenie liścia między dwoma palcami od razu daje efekt: mocny, piżmowy, lekko lisi zapach, przez który roślina zyskała angielski przydomek stinky Bob, nazwę używaną w północno-zachodnim Pacyfiku na tyle często, że stała się tam bardziej popularna niż Herb Robert. Zapach jest najsilniejszy w ciepły dzień albo tuż po uszkodzeniu liści, czy to przez pielenie, deptanie, czy zwykłe otarcie się o kępę na ścieżce, i szybko słabnie, gdy ścięty materiał wysycha.

Katapulta nasienna: jak jedna roślina staje się wieloma

Podobnie jak inni przedstawiciele rodziny bodziszkowatych, bodziszek cuchnący zawiązuje nasiona wewnątrz torebki o długim, dziobiastym kształcie. Gdy dojrzewa, tkanka dzioba rozrywa się i z impetem wyrzuca drobne nasiona, które mogą polecieć nawet do około 6 metrów od rośliny matecznej. Ten jeden mechanizm tłumaczy większość tego, co w tym chwaście frustruje: nowe rozetki pojawiają się rozproszone po żwirowej ścieżce, wciśnięte w szczeliny muru daleko od jakiejkolwiek widocznej kępy źródłowej, albo rozsiane po rabacie, bo każda torebka to w gruncie rzeczy mała, samoładująca się katapulta, a nie nasiono, które po prostu spada u podstawy rośliny.

Płytkie korzenie sprawiają, że ręczne wyrywanie to najlepsza metoda

System korzeniowy jest włóknisty i płytki, a nie w postaci pojedynczego głębokiego korzenia palowego, więc mocne chwycenie rośliny blisko podstawy i pociągnięcie zwykle wyciąga całość czysto, zwłaszcza z wilgotnej gleby. RHS wyraźnie zaznacza, że nie trzeba sięgać po herbicyd: ręczne wyrywanie albo motyczkowanie w ciepły, suchy dzień przed zawiązaniem nasion załatwia sprawę, a warstwa ściółki o grubości około 8 cm dusi wszelkie siewki wciąż kiełkujące z nasion zrzuconych w poprzednich sezonach. Najbardziej przydatnym nawykiem jest wyrywanie roślin, zanim torebki nasienne dojrzeją, bo to usuwa od razu całe następne, katapultowane pokolenie, zamiast pozwolić mu się rozsiać.

Kiedy zostawić ją w spokoju

Nie każdą kępę trzeba wyrywać. RHS umieszcza bodziszka cuchnącego na swojej liście Plants for Pollinators, a jego kwiaty przyciągają trzmiele i motyle przez sezon kwitnienia znacznie dłuższy niż u większości bylin rabatowych. To też jedna z niewielu roślin, które utrzymają zieloną okrywę w najsuchszych, najbardziej niewygodnych zacienionych zakątkach, w szczelinie muru czy suchej łacie pod żywopłotem, gdzie rośliny rabatowe zwykle nie chcą się przyjąć. Pozostawiona w dzikim zakątku, u podstawy żywopłotu czy na żwirze, który i tak nie jest obsadzony, zasługuje na swoje miejsce; wyrwana z uprawianej aktywnie rabaty, zanim zawiąże nasiona, nie robi żadnej różnicy w żadną stronę. Rośliny warte natychmiastowego usunięcia to te, które już kwitną na grządce mającej pozostać uporządkowana.

Oficjalnie regulowany chwast w północno-zachodnich Stanach Zjednoczonych

W swoim naturalnym zasięgu w umiarkowanej strefie Starego Świata bodziszek cuchnący to po prostu pospolita dzika roślina żywopłotów i zacienionych terenów. W Stanach Zjednoczonych w niektórych miejscach sprawa wygląda inaczej: WSU Hortsense wymienia go jako chwast szkodliwy klasy B zarówno w stanie Waszyngton, jak i Oregon, zaznaczając, że potrafi rozprzestrzeniać się w nienaruszonym lesie i wypierać rodzime rośliny, a jego zwalczanie może być wymagane przez lokalne prawo hrabstwa. Ogrodnicy w północno-zachodniej części Pacyfiku, zastanawiający się, czy zostawić kępę ze względu na jej wartość dla zapylaczy, powinni sprawdzić lokalne przepisy dotyczące chwastów szkodliwych, zanim zdecydują się ją tolerować, bo rachunek, który sprawdza się w europejskim żywopłocie, nie przekłada się automatycznie na introdukowaną populację w podszycie lasu w górach Cascade.

Czy bodziszek cuchnący jest toksyczny dla zwierząt lub ludzi?

ASPCA nie ma osobnego wpisu dla Geranium robertianum pod tą nazwą. Jej wpis „Geranium”, oznaczony jako toksyczny dla psów, kotów i koni, dotyczy naukowo gatunków Pelargonium, czyli tej samej pelargonii kwiaciarnianej omówionej wyżej, a nie tej rośliny. Bez osobnej oceny ASPCA dla samego bodziszka cuchnącego uczciwa odpowiedź brzmi, że jego toksyczność dla zwierząt domowych jest niepotwierdzona, a nie udowodniona jako bezpieczna, więc warto pilnować ciekawskich psów i kotów, by nie zjadły go w większej ilości, i skontaktować się z weterynarzem, jeśli zwierzę spożyje dużą jego ilość, tak jak w przypadku każdej niesprawdzonej rośliny ogrodowej.