Tomaat

Stok of Struik: Wat Je Eigenlijk Kweekt

Een tomatenplant die je in het voorjaar koopt, verraadt weinig over wat hij wordt. Solanum lycopersicum wordt 0,9 tot 1,8 m hoog en 0,6 tot 0,9 m breed, en groeit snel; in zijn oorspronkelijke leefgebied is het een kortlevende vaste plant, maar vrijwel overal elders maakt de eerste vorst voorgoed een einde aan de plant (Missouri Botanical Garden). Stoktomaten, ook wel indeterminate rassen genoemd, blijven de hele zomer doorgroeien en kunnen tot 1,8 m hoog worden, dus ze hebben vanaf het begin een hoge stok, draad of tuinstok nodig. Struiktomaten, of determinate rassen, blijven lager en bossiger en zijn geschikt voor een pot of kweekzak zonder enige steun (RHS). Een stoktomaat als struik opkweken, of andersom, is verspilde moeite: het ras is nooit gefokt om dat snoei- en steunwerk nodig te hebben.

Zaaien en Afharden

Zaad voor een kasteelt wordt gezaaid van eind februari tot half maart; voor een teelt buiten volstaat eind maart tot begin april. In beide gevallen heeft het zaad een temperatuur van ongeveer 18°C nodig om te kiemen en duurt het meestal ongeveer twee weken voor de kiemplantjes verschijnen (RHS). Verspeen de zaailingen zodra ze een paar echte bladeren hebben en houd ze daarna op minimaal 16°C terwijl ze doorgroeien. Zet planten pas buiten, zelfs onder een afdekking, als de dagtemperatuur betrouwbaar boven de 16°C ligt, en hard ze eerst geleidelijk af, zodat het bladweefsel kan wennen aan buitenlicht en wind voordat het beide tegelijk moet doorstaan.

Plantafstand, Potten en Standplaats

In volle grond zet je de planten 45 tot 60 cm uit elkaar, zodat het blad tussen de beurten door kan drogen. In een pot heeft één plant een pot van 30 tot 45 cm nodig, of delen twee planten een standaard kweekzak (RHS). Het plantprofiel van Missouri Botanical Garden vraagt om volle zon en een gemiddeld vochtige, goed doorlatende grond, en vermeldt dat de plant het best gedijt in een vochtige, humusrijke, vruchtbare leemgrond, het tegenovergestelde van grond die tussen de beurten uitdroogt of na regen blijft plassen. Een kasborder of een warm, beschut terrasbed voldoen allebei aan die eisen; een schaduwhoek of een plek die na zware regen blank staat niet.

Water Geven Zonder Neusrot uit te Lokken

Neusrot, de ingezonken, leerachtige plek die aan de onderkant van uitgroeiende vruchten verschijnt, is een calciumtekort in de vrucht zelf, meestal niet een gebrek aan calcium in de grond. Omdat calcium zich niet vrij door het plantweefsel verplaatst, is zelfs een korte onderbreking in het watergeven gevolgd door een flinke gietbeurt genoeg om de calciumopname te verstoren, net op het moment dat de vrucht het nodig heeft (Alabama Cooperative Extension System). Diezelfde voorlichtingsdienst houdt de bodem-pH op 6,0 tot 6,5 en mikt op zo'n 3,8 cm water per week zodra de planten vrucht dragen, gelijkmatig toegediend in plaats van in één stortbui na een droge week. RHS voegt toe dat potten snel uitdrogen en in warm weer dagelijks water kunnen vragen, en dat diezelfde wisselende vochtigheid die neusrot veroorzaakt ook de rijpende vrucht doet barsten.

Bemesten voor Vruchten, Niet Alleen Blad

Zodra de eerste vruchttrossen beginnen te zwellen, adviseert RHS over te schakelen op een organische, kaliumrijke vloeibare meststof, om de 10 tot 14 dagen toegediend. Eerder voeden, voordat er vrucht is gezet, laat vooral blad en stengel groeien ten koste van de bloei, omdat stikstofrijke groeistoffen zijn wat jonge planten uit een gebalanceerde meststof opnemen. Om de veertien dagen bemesten tijdens de vruchtzetting is genoeg om de trossen te laten vullen zonder de zachte, ziektegevoelige groei uit te lokken die bij overbemesting hoort.

Zijscheuten Wegnemen bij Stoktomaten

Stoktomaten vormen zijscheuten op het punt waar elk blad de hoofdstengel raakt, en RHS adviseert deze weg te knijpen of af te breken zodra ze verschijnen, zodat de plant één productieve stengel behoudt in plaats van een wildgroeiende, zichzelf beschaduwende struik. Zodra een plant de top van zijn steun bereikt, of zeven vruchttrossen onder glas of vier buiten heeft gezet, adviseert RHS het groeipunt twee bladeren boven de bovenste tros weg te nemen, zodat de plant geen energie meer steekt in nieuwe groei die toch geen tijd meer heeft om te rijpen. Struiktomaten worden niet op deze manier gesnoeid; hun zijscheuten maken deel uit van hoe de plant zijn vruchten voortbrengt.

Ziekten, Plagen en de Verwarring over Giftigheid

RHS noemt aardappelziekte, het meest voorkomend buiten in natte zomers, samen met grauwe schimmel en kaswittevlieg als de terugkerende problemen bij zowel stok- als struikplanten. Geen van deze verklaart waarom een hond of kat ziek wordt na het kauwen op een stengel: de ASPCA vermeldt het blad, de stengels en onrijpe groene vruchten van de tomatenplant als giftig voor honden, katten en paarden, met solanine als de giftige stof en kwijlen, verminderde eetlust, maag-darmklachten, zwakte, verwijde pupillen en een vertraagde hartslag als klinische verschijnselen. Datzelfde ASPCA-dossier vermeldt uitdrukkelijk dat rijpe vrucht niet giftig is, dus een huisdier dat een rode tomaat van de plant steelt, is een andere situatie dan een dier dat op de bladeren of een onrijpe groene vrucht aan de plant kauwt.

Oogsten en Rijpen

De oogst begint vanaf de hoogzomer, waarbij cherrytomaten sneller rijpen dan grote slaatomaten of vleestomaten, en kasplanten doorgaans eerder en langer oogsten dan hetzelfde ras buiten geteeld (RHS). Pluk de vrucht zodra hij volledig verkleurd is in plaats van hem aan de plant te laten hangen, want rijpe vrucht die blijft zitten vertraagt de rest van de tros en draagt bij aan datzelfde vochtgedreven barsten dat eerder in het seizoen door onregelmatig water geven ontstaat.